Tragjedia në Pejë: Kur prapambetja e maskuar si traditë dhe dështimi institucional prodhojnë krim

Vrasja e Arlinda Zekajt në qytetin e Pejës nuk mund të shihet thjesht si një dramë e brendshme familjare. Pas kësaj ngjarjeje të rëndë fshihet një sfond rrëqethës i mosmarrëveshjeve rreth kujdestarisë së fëmijës, përleshjeve për pasuritë e përbashkëta dhe mungesës dërrmuese të mbrojtjes nga ana e institucioneve. Ky rast kërkon një analizë të thellë që shkon përtej kufijve të pikëllimit dhe reagimeve impulsive, duke prekur tre shtylla kryesore të strukturës sonë shoqërore: keqkuptimin dhe deformimin e zakoneve tradicionale, pazgjidhshmërinë e konflikteve familjare përmes rrugëve ligjore, si dhe detyrimin e munguar të shtetit për të garantuar sigurinë e jetëve njerëzore. Së pari, çështja e traditës shqiptare kërkon një qasje të re. Trashëgimia jonë kulturore në aspektet e saj më fisnike bazohet te besa, ruajtja e nderit, ndjenja e përgjegjësisë dhe bashkëpunimi i ngushtë familjar. Megjithatë, zakoni nuk mund të shërbejë asnjëherë si alibi për mbajtjen e gruas nën kontroll, shkeljen e lirive të saj apo heshtjen ndaj dhunës. Asnjë normë zakonore nuk qëndron mbi ligjin dhe paprekshmërinë e dinjitetit njerëzor. Vlera e vërtetë e një burri nuk shfaqet përmes shtypjes e dominimit, por përmes integritetit, respektit reciprok dhe ndërgjegjes qytetare. Së dyti, mosmarrëveshjet mbi pronësinë dhe edukimin e fëmijës kërkojnë trajtim adekuat. Ndërkohë që çështjet e pasurisë përcaktohen qartë nga legjislacioni në fuqi, përkujdesja ndaj të miturit duhet të udhëhiqet ekskluzivisht nga interesi më i lartë i fëmijës. Asnjë lloj kontesti pronësor apo martesor nuk e amniston dhunën dhe aq më pak marrjen e jetës së një njeriu. Fëmija nuk guxon në asnjë rrethanë të kthehet në një vegël për të realizuar interesat e të rriturve në konflikt. Së treti, faktori i përgjegjësisë shtetërore mbetet aspekti më alarmant i gjithë kësaj ngjarjeje. Kur një qytetare drejtohet te dyert e institucioneve duke kërkuar ndihmë, organet shtetërore kanë detyrimin ligjor dhe moral të veprojnë me shpejtësi, profesionalizëm dhe ndërinstitucionalisht. Është e domosdoshme të hetohet nëse struktura policore e ka matur saktë nivelin e rrezikut, nëse vendimet e gjykatave janë vënë në jetë, nëse prokuroria i ka shqyrtuar me seriozitet shqetësimet e saj dhe nëse Qendra për Punë Sociale i ka kryer detyrat e veta funksionale. Nëse nga hetimet dalin në pah lëshime ose shkelje detyre, ato duhet të shoqërohen menjëherë me ndëshkime ligjore. Përgjegjësia nuk mund të tretet nëpër zyrat e administratës dhe as të copëtohet në atë mënyrë që në fund askush të mos japë llogari para ligjit. Vlera e një shteti nuk vlerësohet nga dokumentet ligjore që miraton në letër, por nga gatishmëria për t'i zbatuar ato pikërisht atëherë kur jeta e individit gjendet në fije të peri. Për rrjedhojë, llogaridhënia duhet kërkuar në tri rrafshe: te autori i dyshuar i krimit; te çdo individ që mund të ketë cënuar të drejtat e viktimës; si dhe te çdo zyrtar apo institucion që ka dështuar në kryerjen e misionit të tij. Kthimi i jetës së Arlindës është tashmë i pamundur. Por zbardhja e plotë e së vërtetës, vënia e fajtorëve para drejtësisë dhe sigurimi i mbrojtjes e kujdesit të merituar për fëmijën janë detyrë e pakthyeshme. Tradita nuk duhet ngatërruar me prapambetjen mendore, heshtja nuk është dinjitet, kurse ekzistenca formale e institucioneve nuk do të thotë funksionim i tyre. Një traditë pa dinjitet degradohet, ligji pa zbatuarësi mbetet vetëm letër e vdekur, ndërsa shteti që nuk jep llogari humb besimin e qytetarëve. Një shoqëri e zhvilluar nuk matet vetëm me të kaluarën që mbart, por me drejtësinë që ofron për të tashmen. Dhe një shtet i së drejtës duhet të dëshmojë se di ta mbrojë qytetarin para se tragjedia të ndodhë, e jo të mjaftohet vetëm me reagime pasdite. DREJTËSI PËR ARLINDËN. MBROJTJE PËR FËMIJËN. LLOGARIDHËNIE PËR ÇDO PËRGJEGJËSI TË PROVUAR.