Zbulimi historik në Saharë: Meteoriti më i vjetër marsian konfirmon ekzistencën e ujit në Planetin e Kuq

Një gur hapësinor i gjetur në vitin 2022 në shkretëtirën e Saharasë, në territorin e Malit, po u jep shkencëtarëve përgjigje magjepsëse mbi të kaluarën e largët të Marsit. I formuar të paktën 4.1 miliardë vite më parë në koren e Planetit të Kuq, ky meteorit konsiderohet si më i vjetri ndër të gjithë 435 ekzemplarët marsianë të zbuluar deri më sot në Tokë. Përmes analizave të hollësishme të fragmentit të pagëzuar si "Teghaza 001", kërkuesit kanë gjetur dëshmi të padiskutueshme për praninë e ujit në gjendje të lëngshme gjatë periudhës së hershme të Marsit. Ky zbulim hedh dritë mbi kushtet mjedisore të asaj kohe dhe përforcon hipotezën se planeti mund të ketë pasur mjedis të favorshëm për zhvillimin e jetës mikrobike. Shkencëtari i njohur i mjediseve planetare pranë Laboratorit për Propulsion me Avion të NASA-s (i menaxhuar nga Instituti Teknologjik i Kalifornisë - Caltech), Yang Liu, e cilësoi këtë shkëmb si një dëshmi të faktit se Marsi dikur karakterizohej nga një klimë dukshëm më e ngrohtë dhe më e lagësht se gjatë pjesës më të madhe të historisë së tij. Testet kimike treguan se ky shkëmb magmatik i llojit gabro, i formuar nga magma e thellësive të mantelit planetar, ka bashkëvepruar me ujin gjatë procesit të ngadaltë të ftohjes dhe kristalizimit në nëntokë. Edhe pse sot Marsi është një botë e ftohtë dhe e thatë, të dhënat shkencore vërtetojnë se miliarda vjet më parë në sipërfaqen e tij mund të kenë ekzistuar lumenj, liqene dhe madje një oqean i tërë në hemisferën veriore. Një dritare drejt historisë së hershme marsiane Fragmentet e Teghaza 001 u gjetën të ndara në tetë pjesë me madhësinë e një grushti, rreth 34 kilometra larg fshatit Bir Sali në Mali. Analizat strukturore treguan se përbërësit kryesorë të tij janë feldspati dhe pirokseni, ndërsa shkëmbi përmban edhe kristale zirkoni me përmbajtje uraniumi. Për të përcaktuar moshën e saktë, studiuesit përdorën teknikën e matjes së zbërthimit radioaktiv të uraniumit në plumb. Sipas shkencëtarit Yang Liu, meteoritët marsianë janë të vetmet mostra fizike nga planeti i kuq që ekspertët mund të analizojnë drejtpërdrejt në laboratorë. Këto gjetje plotësojnë dhe konfirmojnë informacionin e mbledhur nga satelitët dhe robotët hulumtues që eksplorojnë sipërfaqen marsiane. Deri më sot njihen vetëm tre meteoritë që i përkasin periudhës së hershme të Marsit. Një prej tyre, i zbuluar në Antarktidë në vitin 1984, fillimisht mendohej se datonte rreth 4.5 miliardë vjet më parë, mirëpo analizat e fundit tregojnë se ai është pothuajse i së njëjtës moshë me Teghaza 001, me këtë të fundit që mund të jetë edhe pak më i vjetër. Megjithëse këto gjetje nuk provojnë përfundimisht se jeta ka ekzistuar në Mars, ato konfirmojnë se planeti kishte të gjithë përbërësit e nevojshëm për ta mbështetur atë. Lee Sapper, bashkautor i studimit nga Qendra Kërkimore Ames e NASA-s dhe Instituti BAER në Kaliforni, theksoi se përbërja kimike e Teghaza 001 e dallon atë nga çdo meteorit tjetër i njohur deri më sot. Ekspertët besojnë se ky shkëmb e ka origjinën nga malësitë jugore të Marsit, më saktësisht nga krateri gjigant Hellas. Udhëtimi i tij përfundoi në Tokë pas një përplasjeje të fuqishme në sipërfaqen marsiane, e cila e shkëputi shkëmbin në hapësirë, derisa trajektorja e tij u kryqëzua me planetin tonë, duke depërtuar në atmosferë dhe duke përfunduar në rërën e Saharasë.