Tragjedia e Arlinda Zekajt: Pse drejtimi i akuzave ndaj ministres Donika Gërvalla është i gabuar

Vrasja e Arlinda Zekajt ka tronditur thellësisht mbarë opinionin publik në Kosovë. Një grua e cila kishte kërkuar ndihmë dhe mbrojtje në dyert e institucioneve të shtetit, fatkeqësisht u shndërrua në viktimë të vetë atij rreziku nga i cili frikësohej. Përballë një ngjarjeje kaq të rëndë, zemërimi qytetar është plotësisht i kuptueshëm dhe thirrja për përgjegjësi mbetet tërësisht legjitime. Megjithatë, pyetja kyçe që shtrohet është se kush mban realisht përgjegjësinë për këtë dështim të sistemit? Gjatë ditëve të fundit, një pjesë e opozitës dhe e analistëve kanë zgjedhur rrugën më të shkurtër për të gjetur fajtorin, duke e drejtuar gishtin nga ministrja e Drejtësisë, Donika Gërvalla. Dorëheqja e saj po kërkohet sikur ajo të kishte nënshkruar vendimet e prokurorëve, të kishte shqyrtuar dosjet në gjykata apo të kishte dhënë urdhër për lëvizjen e patrullave policore. Megjithatë, një qasje e tillë nuk përkon aspak me funksionimin kushtetues të Republikës së Kosovës. Sipas rendit tonë juridik, Kosova është republikë parlamentare me një ndarje të qartë dhe të prerë të pushteteve. Prokuroria funksionon e pavarur nga ekzekutivi dhe udhëhiqet nga Këshilli Prokurorial i Kosovës. Nga ana tjetër, gjyqtarët zgjidhen, vlerësohen dhe shkarkohen nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës. Policia posedon zinxhirin e saj të pavarur komandues dhe obligimin ligjor për ekzekutimin e urdhrave mbrojtës. Përgjegjësia kryesore e Ministrisë së Drejtësisë konsiston në hartimin e politikave dhe kuadrit ligjor, dhe jo në zhvillimin e hetimeve, ndjekjeve penale apo proceseve gjyqësore. Ministrja Gërvalla e ka bërë të qartë para deputetëve të Kuvendit se masa e shkarkimeve është e domosdoshme, por në bazë të arkitekturës sonë kushtetuese, nuk është ministri i Drejtësisë ai që ka autoritetin për të shkarkuar prokurorë apo gjyqtarë. Kjo qëndresë nuk përbën aspak shmangie nga përgjegjësia, por përfaqëson një respektim rigoroz të parimit të pavarësisë së drejtësisë – të njëjtin parim që kritikët e saj e kanë përmendur ndër vite. Ironia e kësaj situate është tejet e dukshme. Për një kohë të gjatë, Qeveria është kritikuar ashpër nga kundërshtarët politikë për gjoja synime ndërhyrjeje në sistemin e drejtësisë. Tani, pikërisht këta aktorë po kërkojnë që ministrja të ndërhyjë drejtpërdrejt: të shkarkojë prokurorin, të ndëshkojë gjyqtarin dhe të marrë përsipër mangësitë e policisë. Është e pamundur të kërkohet në të njëjtën kohë një sistem drejtësie i pavarur dhe një ministër që komandon çdo hallkë të tij. Kjo valë sulmesh nxjerr në pah një qasje të trashëguar politike, ku ideja se një ministër vendos se kush duhet të hetohet, të arrestohet apo të lirohet, i përket një mentaliteti ku institucionet trajtoheshin si pronë e partive në pushtet. Ata që sot hedhin akuza ndaj Gërvallës se gjoja kontrollon drejtësinë, mbase po e gjykojnë situatën përmes standardeve të së kaluarës së tyre, por kjo nuk e bën narrativën e tyre të vërtetë. Është tashmë e njohur se institucionet e drejtësisë në vend janë përballur ndër vite me kritika për ndikime politike dhe lidhje klienteliste të trashëguara që nga periudha e pasluftës. Pikërisht për këtë arsye, realizimi i reformës në drejtësi mbetet prioritet jetik. Megjithatë, reforma ndërtohet përmes ligjeve dhe mekanizmave kushtetues, dhe jo duke e shndërruar artificialisht një ministre në fajtore për vendimmarrje që nuk i takojnë kompetencës së saj. Nga ana tjetër, argumenti i ngritur nga kritikët se Gërvalla mban rolin e Koordinatores Kombëtare kundër dhunës në familje dhe dhunës me bazë gjinore meriton një trajtim serioz. Ky funksion mbart peshë dhe përgjegjësi politike, por duhet theksuar se koordinatorja nuk ka mandat të komandojë prokurorët apo të drejtojë njësitet policore. Detyra e saj përfshin grumbullimin e të dhënave, evidentimin e boshllëqeve sistemore dhe propozimin e ndryshimeve të nevojshme ligjore. Pikërisht këtu duhet kërkuar llogari prej saj në këtë moment. Nëse objektivi i përbashkët është që asnjë grua të mos mbetet më e pambrojtur në të ardhme, atëherë pyetjet kritike duhet të adresohen aty ku janë marrë vendimet konkrete. Pse kërkesa e viktimës nuk u trajtua me shkallën e urgjencës që kërkonte rasti? Kush e bëri vlerësimin e rrezikut dhe në çfarë mënyre? Cili zyrtar konkret dështoi të veprojë? Këto janë pyetje që u takojnë institucioneve të prokurorisë, gjykatave, policisë dhe shërbimeve sociale t'u jepet përgjigje.