Betejë e paprecedentë në Kanada: 15 të rinj dërgojnë qeverinë në gjykatë për dështimin ndaj klimës

Një grup prej pesëmbëdhjetë të rinjsh kanadezë, të moshës nga 17 deri në 25 vjeç, kanë nisur një përballje të bujshme ligjore kundër qeverisë federale, duke e fajësuar atë për hapa të pamjaftueshëm në luftën kundër ndryshimeve klimatike. Ky gjyq, i cili ka hapur dyert në një sallë të gjykatës federale në Vankuver, përbën një moment kthese për mënyrën se si sistemi i drejtësisë në Kanada do të vlerësojë përgjegjësinë shtetërore në mbrojtjen e ambientit. Sipas paditësve, strategjitë klimatike të ekzekutivit cenojnë hapur të drejtat e tyre themelore kushtetuese për jetë, liri dhe siguri, duke i lënë ata të pambrojtur përballë pasojave gjithnjë e më shkatërruese të ngrohjes globale. “Dua që më në fund të jem në gjendje të flas në gjykatë dhe të më dëgjohet zëri”, u shpreh për agjencinë AFP Sadie Vipont, një prej paditëseve 19-vjeçare me banim në Calgary. “E ardhmja dhe të drejtat tona ia vlejnë të luftohen”, shtoi ajo. E njohur si çështja La Rose, kjo betejë ligjore pason një periudhë shtatëvjeçare procedurash dhe pritet të zgjasë për pesë javë seancash. Të rinjtë kërkojnë nga gjykata që të detyrojë qeverinë të intensifikojë ritmet e zvogëlimit të emetimeve të gazrave serrë, në mënyrë që të përmbushen angazhimet e ndërmarra për klimën. Dokumentet zyrtare parashikojnë që Kanadaja të ulë emetimet me 40% deri në 45% deri në vitin 2030, krahasuar me nivelet e vitit 2005. Megjithatë, administrata ka pranuar së fundmi se vendi rrezikon të mos i arrijë këto synime. Gjatë këtij procesi, mbrojtja e të rinjve do të dëshmojë ekspertizë nga fusha e shkencës, mjekësisë pediatrike dhe inxhinierisë, për të dëshmuar ndikimin e dëmshëm të ngrohjes globale te shëndeti fizik dhe mendor i brezit të ri. Fenomene si zjarret masive në pyje, përmbytjet e herëpashershme dhe temperaturat rekord janë përmendur nga paditësit si dëshmi të prekshme që kanë prekur drejtpërdrejt jetët e tyre të përditshme. Duke sjellë në vëmendje të kaluarën, Lauren Wright nga provinca e Saskatchewanit ka evokuar skenat e rënda të zjarreve të vitit 2015, kur tymi i dendur kishte mbuluar rajone të gjera. “Më kujtohet në vitin 2015, kur pjesa veriore e Saskatchewanit ishte në flakë. Ajri ishte mbytës, nuk mund të merrnim frymë”, theksoi ajo. Avokatja e paditësve, Catherine Boyce Parker, ka vlerësuar se vlerësimi gjyqësor mbi kushtetutshmërinë e politikave klimatike të qeverisë federale përbën një rast pa precedent në historinë e Kanadasë. Sipas saj, pavarësisht se çështjet e klimës shpesh mbeten në sferën e debateve politike, gjykatat kanë autoritetin dhe detyrimin të ndërhyjnë kur veprimet ose mosveprimet shtetërore dëmtojnë të drejtat e qytetarëve. Kjo nismë ligjore në Kanada pasqyron një tendencë globale ku individët dhe lëvizjet qytetare po i drejtohen dyerve të gjykatave për të kërkuar masa më rigoroze kundër ndryshimeve klimatike. Në Gjermani, nëntë aktivistë korrën një sukses historik në vitin 2021, pasi Gjykata Kushtetuese Federale urdhëroi forcimin e objektivave klimatike, duke mbrojtur të drejtat themelore të të rinjve. Ngjashëm, edhe në Holandë dhe Korenë e Jugut, iniciativa të ngjashme ligjore kanë prodhuar vendime gjyqësore me peshë të madhe. Ekspertja Maria Antonia Tigre, nga Qendra Sabin për Ligjin e Ndryshimeve Klimatike në Universitetin e Kolumbias, sugjeron se vendimi gjerman dhe opinioni këshillimor i vitit 2025 i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë mbi detyrimet shtetërore në mbrojtjen e ambientit mund të përdoren si referenca kyçe gjatë shqyrtimit të kësaj çështjeje në Kanada. E gjithë kjo përballje po zhvillohet në një kohë kur skena politike dhe mjedisore në Kanada po kalon përmes transformimeve të dukshme, sidomos pas ardhjes në krye të qeverisë të Kryeministrit Mark Carney në mars të vitit 2025, i cili ka ndryshuar disa prej orientimeve të lëna nga paraardhësi i tij, Justin Trudeau.