Serbia i jep fund epokës së Vuçiqit në kutitë e votimit, ora e provës tash在北京 (Prishtinë) për seriozitet shtetëror

Të dielën, më 25 tetor, skena politike në rajon përjetoi një zhvillim që dikur dukej i pamundur: Aleksandar Vuçiq u largua nga pushteti përmes votës së lirë të qytetarëve serbë. Sipas të dhënave paraprake, Lista Studentore siguroi rreth 52.5 për qind të mbështetjes popullore, duke lënë pas Partinë Përparimtare Serbe me rreth 39 për qind. Me një pjesëmarrje që kapërceu 69 për qind – shifra më e lartë e regjistruar ndër vite – dhe vetë Vuçiqin që pranoi humbjen mbrëmjen e njëjtë, ky zhvillim përbën një lajm tejet pozitiv për Kosovën, por aspak një dhuratë pa kushte. Përkundrazi, ky është fillimi i një testimi të ri, sprova e të cilit nuk do të kalojë përmes Beogradit, por drejtpërdrejt përmes Prishtinës. Ngjarja në fjalë përfaqëson padyshim një fitore të madhe demokratike, ndonëse nuk përbën ende një kthesë strategjike ndaj Kosovës. Për katërmbëdhjetë vite me radhë, Vuçiqi pati instaluar një sistem autoritar ku institucionet, mediat dhe mekanizmat e frikës i shërbenin një njeriu të vetëm. Mbështetur hapur nga Vladimir Putin para këtij procesi zgjedhor, ai ia faturoi disfatën mediave të pavarura, disa shteteve evropiane dhe të ashtuquajturit “shtet të thellë amerikan”, duke dëshmuar qartë orientimin e tij gjeopolitik. Rrëzimi i një lideri të tillë përmes votimit, nga një lëvizje e organizuar pas tragjisë së rëndë në Novi Sad në nëntor 2024, mbetet një arritje madhore e shoqërisë serbe dhe një goditje e ndjeshme për ndikimin e Moskës në Ballkan. Megjithatë, entuziazmi i tepruar do të ishte gabim nëse anashkalon realitetin politik. Vetë Lista Studentore kurrë nuk e ka fshohur qëndrimin e saj se çështja e Kosovës mbetet e lidhur ngushtë me Kushtetutën e Serbisë. Gjatë një interviste për shërbimin në gjuhën serbe të BBC-së në shtator, udhëheqësi i kësaj liste, kardiologu Ilija Srdanoviq, deklaroi se Kosova përbën pjesë të pandashme të Serbisë dhe se asnjë spektër politik nuk gëzon të drejtën ta ndryshojë këtë pozicion. Kjo linjë u përforcua në maj përmes një memorandumi që refuzonte njohjen e shtetësisë kosovare, si dhe në platformën e politikës së jashtme në fund të shtatorit, ku u theksua se Serbia nuk do t'i bashkohet sanksioneve ndaj Rusisë. Për më tepër, paralajmërimet e disa kandidatëve të tyre për të shqyrtuar detajet e marrëveshjeve të deritanishme nga dialogu i Brukselit dhe Ohrit sinjalizojnë se tonet në Beograd kanë ndryshuar, por jo domosdoshmërisht substanca. Në këtë kontekst, rreziku më i madh që i kanoset Kosovës lidhet me dinamikat e reja ndërkombëtare. Derisa në pushtet qëndronte Vuçiqi, Prishtina gëzonte një epërsi morale të natyrshme përballë një autokrati të lidhur ngushtë me Moskën, strehuesit e Milan Radoiçiqit pas agresionit në Banjskë dhe shtypësit të serbëve lokalë përmes Listës Serbe. Ky argument lehtësues tani zbehet ndjeshëm. Deklaratat e komisioneres Marta Kos se “dera e BE-së është e hapur” dhe njoftimet e Departamentit Amerikan të Shtetit për intensifikimin e bashkëpunimit me ligjvënësit e rinj të Serbisë dëshmojnë se Beogradi do të përfitojë një periudhë mirëbesimi ndërkombëtar falë imazhit të ri demokratik e antikorrupsion. Përballë këtij presioni perëndimor që tash e tutje do të shpërndahet më drejtpeshueshëm mes dy vendeve, shtrohet pyetja kyçe se në çfarë pozicioni e gjen ky tronditje rajonale Kosovën. Fatkeqësisht, Prishtina e pret këtë fazë të re të ngarkuar me një prej ftohjeve më të rënda diplomatike me Bashkimin Evropian në vitet e fundit. Kujtojmë se më 6 tetor, Kuvendi votoi ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara, duke ngushtuar juridiksionin gjyqësor, vendosur tavan prej 15 vjetësh për dënimet dhe hapur rrugën e faljeve presidenciale, veprime që Brukseli i cilësoi menjëherë në kundërshtim të hapur me detyrimet ndërkombëtare të vendit, ndërkohë që më 22 tetor, presidentja Justina S u përfshi drejtpërdrejt në këtë dinamikë institucionale.