Epoka pas Vuçiqit: Çfarë duhet të ndryshojë në qasjen strategjike të Prishtinës?

Gjatë orëve të mbrëmjes të së dielës, Aleksandar Vuçiqi ndërmori një hap që shumë aktorë politikë në Prishtinë e shihnin si të pamundur: pranoi humbjen elektorale. Duke u bazuar në projeksionet e para, Lista Studentore ka siguruar afërsisht 52 për qind të votave, duke marrë kështu shumicën në Kuvendin e Serbisë. Pas më shumë se një dhjetëvjeçari, udhëheqësi që e la Kosovën të izoluar përmes propagandës, presionit dhe tensioneve në veri, po tërhiqet nga skena kryesore politike e Beogradit. Reagimet e gëzimit në Kosovë janë plotësisht të kuptueshme. Megjithatë, pikëpyetja thelbësore që duhet shtruar që në orët e para të mëngjesit nuk lidhet me fqinjin verior, por me vetë ne: si do të veprojë Prishtina në këto rrethana të reja, kur argumenti i saj më i fortë se "përgjegjësi është Vuçiqi" nuk mban më peshë? Ndonëse Beogradi po ndryshon fasadë, qëndrimet e tij mbeten për t'u parë, por ndryshimi më i madh do të vërehet në qasjen e Perëndimit ndaj Serbisë. Një ekzekutiv i dalë nga një lëvizje studentore e orientuar kundër korrupsionit dhe autoritarizmit do të mirëpritet në Bruksel dhe Uashington me simpati, durim dhe kapital të ri politik. Ursula von der Leyen tashmë ka shprehur gatishmërinë për të mbështetur reformat e ardhshme. Gjatë muajve në vijim, Beogradi do të rifitojë atë që Vuçiqi e kishte humbur: besimin ndërkombëtar. Në rast se institucionet e Kosovës nuk tregojnë shkathtësi lëvizjeje, ato rrezikojnë të pozicionohen padrejtësisht në rolin e palës problematike, ndërsa Serbia e reformuar mund të shihet si partneri konstruktiv. Pozicioni i Uashingtonit mbetet i palëkundur dhe mjaft transparent. Përmes një përgjigjeje me shkrim dërguar mediave, Ambasada e SHBA-së në Prishtinë ka bërë të qartë se dialogu strategjik, i ngrirë që prej shtatorit të vitit 2025, do të risillej në tryezë vetëm kur të plotësohen kushtet e duhura, "duke përfshirë përmbushjen e angazhimeve të ndërmarra nga Kosova në raport me komunitetin serb". Një kërkesë e tillë nuk i adresohet palës serbe, por drejtpërdrejt Prishtinës. Për më tepër se një vit, Kosova ka funksionuar në një ngërç diplomatik me aleatin e saj kryesor, i cili e mbështeti gjatë çlirimit, e njohu dhe e mbrojti ndërkombëtarisht. Deri më tani, as qeveria dhe as presidenca nuk kanë ndërmarrë ndonjë nismë konkrete për zhbllokimin e kësaj situate. Një heshtje e tillë ka qenë e dëmshme edhe gjatë sundimit të Vuçiqit, ndërsa tani bëhet edhe më e papërballueshme. Në horizont shfaqet gjithashtu një tjetër afat kohor i rëndësishëm, ani pse më pak i komentuar publikisht. Pentagoni po analizon praninë e trupave ushtarake amerikane në Evropë, ndërsa vendimet përfundimtare mund të jene gati deri në fund të nëntorit. Aktualisht, në Kosovë shërbejnë më pak se 600 ushtarë amerikanë. Edhe pse kërkesa e Qeverisë Kurti për ta kthyer kampin Bondsteel në një bazë të përhershme ushtarake është e drejtë dhe shërben për interesat strategjike të vendit, bazat e përhershme nuk u sigurohen vendeve që i mbajnë aleatët e tyre larg. Ato u besohen vetëm partnerëve të parashikueshëm, të bashkërenduar dhe të besueshëm. Nëse Kosova synon praninë afatgjatë të trupave amerikane në Bondsteel, ajo duhet ta kthejë menjëherë Amerikën në tryezën e dialogut strategjik, para se të merren vendimet kyçe. Çështja e Gjykatës Speciale përbën një tjetër provë të rëndësishme pjekurie politike. Ndryshimet ligjore të miratuara më 6 tetor, pas shpalljes së vendimeve për katërshen, shkaktuan shqetësim të dukshëm në Bruksel. Bashkimi Evropian ka kujtuar se ekzistojnë mekanizma konsultimi që duhen respektuar rigorozisht. Kthimi i kësaj çështjeje në Kuvend i ofron Kosovës një mundësi unike që ta menaxhojë procesin me kujdes dhe në sinkron me aleatët perëndimorë. Ruajtja e së vërtetës historike për luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës mbetet e drejtë dhe e pakontestueshme, por kjo arrihet më së miri duke bashkërenduar hapat me partnerët tanë dhe jo duke u distancuar prej tyre. Një përplasje e hapur institucionale me BE-në, në kohën kur Beogradi po përmirëson imazhin e tij në Bruksel, do të përbënte një gabim fatal strategjik.