Zgjedhjet e parakohshme në Serbi: Qytetarët drejt kutive të votimit nën hijen e tensioneve politike dhe pakënaqësive shoqërore

Në Serbi kanë nisur zyrtarisht zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare, një proces zgjedhor që vjen pas një fushate të tensionuar, të shoqëruar me akuza të ndërsjella dhe përçarje të theksuara në strukturën e shoqërisë. Vendvotimet janë hapur në orën 7:00 të mëngjesit dhe do të qëndrojnë të hapura deri në orën 20:00, kohë gjatë së cilës elektorati do të përcaktojë 250 deputetët e rinj të Kuvendit të Serbisë. Të drejtë vote në këtë proces gëzojnë 6.451.292 qytetarë të regjistruar zyrtarisht, të cilët mund të ushtrojnë vullnetin e lor në 8.392 vendvotime, prej të cilave 93 janë vendosur jashtë kufijve të shtetit. Garës i janë hyrë 18 lista zgjedhore me gjithsej 2.418 kandidatë që synojnë ulëset parlamentare. Këto zgjedhje shënojnë një moment kyç, pasi mbahen pas muajsh të tërë protestash masive dhe përleshjesh në skenën politike, të cilat u nxitën nga tragjedia e rëndë e 1 nëntorit 2024 në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, ku humbën jetën 16 persona. Ajo që nisi si një kërkesë e qartë qytetare për përgjegjësi institucionale, me kalimin e kohës u transformua në një lëvizje të fuqishme politike. Pavarësisht numrit të madh të subjekteve garuese, fokusi kryesor politik mbetet te blloku i udhëhequr nga Aleksandër Vuçiq, i cili synon ruajtjen e kontrollit pushtetor, dhe Lista Studentore, që është konsoliduar si një nga sfiduesit më të mëdhenj të korpusit qeverisës. Tubimet përmbyllëse të fushatës dëshmuan një mobilizim të lartë, veçanërisht tubimi i studentëve në Beograd, ndërsa mbetet për t'u parë nëse pakënaqësia e shprehur në sheshe do të materializohet në kutitë e votimit. Përtej rezultatit, procesi po përcillet me shqetësime serioze nga organizatat vendase dhe mekanizmat ndërkombëtarë të vëzhgimit, të cilët kanë ngritur alarmin për kushtet e mjedisit zgjedhor, presionet e ushtruara ndaj votuesve, pabarazinë në qasjen mediatike dhe incidentet e shënuara gjatë fushatës. Një nga elementët më dallues të këtij procesi është numri rekord i vëzhguesve të angazhuar, i cili arrin në 16.176 persona sipas të dhënave të Komisionit Republikan të Zgjedhjeve – pothuajse tre herë më shumë krahasuar me zgjedhjet e vitit 2023. Nga ky total, 15.539 vëzhgues i përkasin organizatave vendase, ndërsa 637 vijnë nga institucione dhe organizata të huaja. Misioni i OSBE-së për Institucione Demokratike dhe Drejtat e Njeriut (ODIHR) ka deleguar 291 vëzhgues, ndërsa Asambleja Parlamentare e OSBE-së do të ketë 80 përfaqësues. Monitorimit të zgjedhjeve i janë bashkuar edhe delegacione nga Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës, Parlamenti Evropian, si dhe diplomatë nga ambasada të ndryshme të huaja. Megjithatë, prania e ndërkombëtarëve nuk ka shpëtuar pa polemika. Ushtruesja e detyrës së presidentes së Serbisë, Ana Bërnabiq, e ka quajtur të njëanshme përbërjen e delegacionit të Parlamentit Evropian. Reagimi nga Brukseli nuk ka munguar, ku Komisioni Evropian ka nënvizuar domosdoshmërinë e një bashkëpunimi transparent dhe konstruktiv me vëzhguesit, duke rikujtuar se standardet e ndershme zgjedhore janë themeli i vlerave evropiane. Në të njëjtën kohë, organizata vendase CRTA ka dokumentuar raste të presionit ndaj qytetarëve, sidomos atyre të punësuar në administratën publike, si dhe trajtim të pabarabartë të forcave politike në media, duke mbajtur kështu sytë e opinionit publik të szequr pas gjetjeve përfundimtare të monitorimit.