Shtatë figurat e lakuara në aktgjykimin e Thaçit: A rrezikohen nga ndjekje të reja ligjore?

Gjatë shpalljes së vendimit më 16 shtator, ku Dhomat e Specializuara shqiptuan dënimet ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, vëmendja u zhvendos edhe te shtatë persona të tjerë të përmendur në sallën e gjyqit. Edhe pse nuk figuronin në listën e të akuzuarve, trupi gjykues i cilësoi ata si pjesë e të ashtuquajturës "ndërmarrje e përbashkët kriminale". Që prej këtij momenti, dilema kryesore mbetet nëse këta individë mund të ballafaqohen me ndonjë pasojë juridike. Zgjidhja e kësaj çështjeje kushtëzohet nga tri elemente kyçe: interpretimi i saktë i aktgjykimit, e kaluara e tyre procedurale para drejtësisë, si dhe zhvillimet e ardhshme lidhur me legjislacionin e ri të Kuvendit për këtë gjykatë. Në dokumentin e lexuar nga trupi gjykues, krahas katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, u identifikuan si pjesë e strukturës kriminale edhe Lahi Brahimaj, Fatmir Limaj, Sylejman Selimi, Rrustem Mustafa, Latif Gashi, Shukri Buja dhe Sabit Geci. Sipas të dhënave të publikuara, për katër prej tyre — Limajn, Gecin, Mustafën dhe Gashin — gjykata vlerësoi se kishin vënë në jetë me përkushtim qëllimin kriminal ndaj kundërshtarëve. Megjithatë, asnjëri prej tyre nuk ishte i pandehur në këtë proces dhe nuk patën shansin të ushtronin të drejtën e mbrojtjes. Përmbledhja e aktgjykimit sqaron prerazi se atyre nuk iu është vërtetuar fajësia dhe se vazhdojnë të gëzojnë prezumimin e pafajësisë. Edhe avokati i licencuar në këtë gjykatë, Artan Qerkini, ka theksuar se thjesht përmendja e emrit në një vendim gjyqësor nuk nënkupton ngritje të kallëzimit penal. Mënyra se aftsish e përdorur për përfshirjen e këtyre emrave ka ngjallur debate dhe kritika. Ish-prokurori i Tribunalit të Hagës, Geoffrey Nice, e ka cilësuar këtë qasje si të paprecedentë, duke saktësuar se aktgjykimet zakonisht mund t'i referohen edhe një ndërmarrjeje me "persona të panjohur". Nga ana e tij, avokati Qerkini ka arsyetuar se gjykata mund të ketë pasur nevojë për këta emra që të lidhë veprat e katër të dënuarve me ato të kryera nga persona të tjerë. Të dhënat zyrtare dhe publike dëshmojnë se çdo iniciativë për një ndjekje të re penale ndaj këtyre shtatë figurave do të ndeshet me pengesa të konsiderueshme. Së pari, këto emra nuk përbëjnë ndonjë risi për organet e ndjekjes. Sipas avokatit Qerkini, Zyra e Prokurorit të Specializuar (ZPS) i ka pasur ata të përfshirë në aktakuzë që nga viti 2020 dhe, përgjatë gjashtë viteve, nuk ka ndërmarrë hapa për t'i akuzuar zyrtarisht. Përfundimet e gjykatës nuk paraqesin fakte apo prova të reja, por thjesht mbështeten te materiali ekzistues që prokuroria e zotëronte prej kohësh. Së dyti, për disa prej tyre procedurat hetues janë mbyllur zyrtarisht. Qerkini ka bërë të ditur se ZPS-ja ka ndërprerë hetimet ndaj Sylejman Selimit në shkurt të vitit 2025. Ndërkohë, Shukri Buja ka konfirmuar se hetimet e nisura ndaj tij pesë vite më parë janë mbyllur përfundimisht gjatë vitit 2024. Së treti, pjesa më e madhe e tyre janë ballafaquar tashmë me drejtësinë, qoftë në instanca vendndëkombëtare, por për vepra dhe rrethana të ndryshme. Fatmir Limaj është shpallur i pafajshëm nga Tribunali i Hagës, si dhe në rastet e njohura si "Kleçka" dhe "Bellanica" në Kosovë. Lahi Brahimaj u dënua në Hagë në vitin 2008 me gjashtë vjet burg për trajtim mizor dhe torturë në Jabllanicë, një vendim që mbeti në fuqi pas apelit, ndërsa u lirua nga akuzat e tjera në rigjykimin e vitit 2012. Mustafa dhe Gashi u dënuan nga gjykatat vendase për krime lufte në Llapashticë, vendim i lënë në fuqi nga Gjykata e Apelit. Sylejman Selimi po ashtu u dënua në Kosovë, megjithëse më vonë u shpall i pafajshëm në njërin nga rigjykimet. Sabit Geci u dënua nga drejtësia vendase për krime ndaj civilëve, ndërsa Shukri Buja mbetet i vetmi që nuk është përfshirë kurrë më parë në ndonjë proces gjyqësor për krime lufte. Kjo e kaluar gjyqësore ka peshë të madhe lidhur me parimin juridik të ndalimit të gjykimit të dyfishtë për të njëjtën çështje, i njohur si "ne bis in idem", të cilin avokati Qerkini e ka përmendur gjithashtu. Ky parim mbron një person nga një proces i ri vetëm nëse bëhet fjalë për të njëjtat vepra penale. Përderisa proceset e kaluara i referoheshin ngjarjeve specifike, ato nuk e pengojnë ligjërisht nisjen e mundshme të hetimeve për episode të tjera.