Procesi i bisedimeve Prishtinë-Beograd në udhëkryq, ekspertët kërkojnë qasje të barabartë

Bisedimet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë vazhdojnë të mbyllura në një labirint pa rrugëdalje, pavarësisht thirrjeve të vazhdueshme nga faktori ndërkombëtar për rikthimin e takimeve të nivelit të lartë. Analistët dhe njohësit e zhvillimeve politike theksojnë se formati i deritanishëm ka falimentuar dhe kërkojnë një kthesë rrënjësore drejt barazisë së palëve, duke vënë kusht të panegociueshëm përmbushjen e detyrimeve nga ana e Serbisë, përfshirë ekstradimin e Milan Radoiçiqit para organeve të drejtësisë në Kosovë. Procesi i lehtësuar nga Bashkimi Evropian për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet dy shteteve ka kohë që ka ngecur në vend. Edhe pse zyrtarët ndërkombëtarë vazhdojnë të bëjnë thirrje për rivitalizimin e dialogut dhe organizimin e samiteve të reja udhëheqëse, në terren nuk vërehet asnjë hap konkret përpara. Në një zhvillim të fundit, përfaqësuesja e lartë e Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, u ka bërë apel autoriteteve në Kosovë dhe Serbi që të përshpejtojnë hapat drejt normalizimit dhe të zbatojnë në tërësi zotimet e marra, me theks të veçantë te Marrëveshja e Ohrit. Me kompletimin e institucioneve të reja të Kosovës, tema e bisedimeve është rikthyer fuqishëm në debatin publik. Megjithatë, si dokumentet e nënshkruara ndër vite ashtu edhe vetë mekanizmi i dialogut po përballen me kritika të ashpra nga ekspertët e kushtetutshmërisë dhe analistët e skenës politike. Eksperti i çështjeve kushtetuese, Mazllum Baraliu, shpreh bindjen se modeli aktual ka dështuar plotësisht dhe se çdo tentativë e ardhshme duhet të ndërtohet mbi themel të reja, duke garantuar barazi absolute mes palëve negociuese. Sipas tij, ky proces ka minuar rëndë edhe kredibilitetin e vetë Bashkimit Evropian në rolin e ndërmjetësit. “Janë mbi 41 marrëveshje, secila më e dëmshme se tjetra për Kosovën, po ato kanë rënë, dialogu ka rënë, d.m.th. ka vdekur. Thjesht duhet edhe ndërmjetësimi i BE-së dhe besueshmëria në atë ndërmjetësim ka rënë me këtë që kanë bërë, duke na dënuar gjithë historinë tonë dhe ardhmërinë tonë dhe rrënjët dhe themelet e shtetit me këtë aktgjykim. Me Serbinë s’kemi çka diskutojmë, sepse asnjë rezultat nuk ka prodhuar dhe as nuk do të prodhojë”, tha Baraliu. Edhe analisti politik Dorajet Imeri e vlerëson si mision të pamundur vazhdimin e këtij procesi nën rrethanat aktuale politike. “Është i pamundur dhe nuk do të mund të vijojë për aq kohë sa Serbia e ka këtë qasje. Serbia duhet të njohë realitetin e ri, të dorëzojë para institucioneve të drejtësisë kosovare Milan Radoiçiqin dhe grupin e tij, sepse tani ka një aktakuzë të ngritur për së paku dy krime, një për terrorizëm dhe një për krime lufte. Ai nuk mund të jetë i lirë në sheshet e Serbisë dhe Serbia të pretendojë se do të ketë normalizim të raporteve me Kosovën. Kjo çështje tanimë është e ditur”, tha Imeri. Lidhur me këto zhvillime, është tentuar të sigurohet një qëndrim zyrtar nga Qeveria e Kosovës, por deri në publikimin e këtij materiali nuk ka pasur ndonjë përgjigje. Në anën tjetër, gjatë një takimi të zhvilluar në korrik me të dërguarin e posaçëm të BE-së për dialogun, Peter Sorensen, kryeministri Albin Kurti rikonfirmoi se Kosova mbetet e palëkundur në angazhimin e saj konstruktiv, ruajtjen e paqes afatgjatë dhe zbatimin e pakos së marrëveshjeve të Brukselit dhe Ohrit. Kujtojmë se takimi i fundit i nivelit të lartë ndërmjet krerëve të dy shteteve, nënn kujdesin e ndërmjetësve evropianë, u zhvillua më 26 qershor 2024 në Bruksel, ndërsa tryeza e fundit trepalëshe në nivel kryenegociatorësh u mbajt më 11 shtator 2025.