Ankesat popullore dhe sfida e udhëheqësve: Si po sfidohet pushteti në Tiranë dhe Beograd

Përleshjet me forcat e rendit, ndërtesat e përfshira nga flakët dhe hedhja e gurëve e blloqeve të betonit drejt institucioneve shtetërore kanë dominuar protestat e zhvilluara së fundmi në kryeqytetin e Shqipërisë. Demonstratat, të cilat fillimisht lindën si reagim ndaj kushteve të vështira në universitete, shpenzimeve të larta të studimit dhe mungesës së perspektivës për punësim, arritën të tubonin edhe banorë të shqetësuar nga pabarazia e theksuar ekonomike dhe politika e drejtuar nga Qeveria e Edi Ramës. “Kështu nuk shtyhet, sepse ka njerëz që janë bërë miliarderë, e super-miliarderë, ndërsa ka të tjerë shumë të varfër. Unë nuk mund të pajtohem me padrejtësinë, me Qeverinë që është shumë arrogante dhe shumë e korruptuar”, u shpreh protestuesja Luljeta Kola gjatë një prononcimi për agjencinë e lajmeve Reuters. Pakënaqësitë e hapura ndaj ekzekutivit të kryeministrit Edi Rama, i cili mban pushtetin që prej vitit 2013, nisën të zgjeroheshin që në muajin maj, kur kundërshtimi i një nisme turistike pranë zonës së mbrojtur të Zvërnecit solli lindjen e lëvizjes së njohur si “Revolucioni i Flamingove”. Kërkesave të hershme iu bashkuan shpejt thirrjet kundër korrupsionit dhe kërkesa e prerë për dorëheqjen e kryeministrit. Megjithatë, deri në këto momente, pozita e tij në krye të ekzekutivit mbetet e palëkundur. Pak pas incidenteve të ndodhura më 13 tetor në Tiranë, kreu i Qeverisë shpërndau në rrjetet sociale pamje video nga takimet e zhvilluara në Bruksel, ku zyrtarët e Bashkimit Evropian vlerësuan hapat e ndërmarrë nga Shqipëria në rrugën e integrimit. Të nesërmen, ai i drejtoi hapat drejt ambienteve të Kolegjit të Evropës në Tiranë, të dëmtuara gjatë trazirave, duke ia faturuar përgjegjësinë për dhunën e ushtruar forcave opozitare. “Sot, kjo është rrënoja e duarve që nuk janë dhe nuk mund të jenë kurrë duart e studentëve”, theksoi Rama, duke shtuar se rinia studentore përfaqëson të ardhmen e vendit. Në anën tjetër, fqinji verior, Serbia, po përballet me një pakënaqësi popullore që ka marrë përmasa akoma më të gjera. Trazirat e udhëhequra nga studentët, të cilat shpërthyen pas ngjarjes tragjike në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, vazhdojnë të ushtrojnë presion mbi administratën e partisë së presidentit Aleksandar Vuçiq prej gati dy vitesh. Tashmë, lëvizja studentore ka vendosur ta transferojë betejën edhe në arenën e zgjedhjeve, përmes një liste të dedikuar për garën e 25 tetorit. “Serbia jonë ndodhet sot në udhëkryq. Njëra rrugë na çon drejt një Serbie të drejtë, tjetra drejt mafies”, u shpreh studenti Mateja Nikolliq gjatë tubimit të mbajtur në Beograd më 10 tetor. Vuçiq, i cili ka udhëhequr skenën politike serbe për më shumë se 14 vite, i ka hedhur poshtë rregullisht akuzat e kundërshtarëve, duke insistuar se atyre u mungon aftësia dhe dija e duhur për të menaxhuar shtetin. Pavarësisht specifikave të ndryshme të protestave në të dyja shtetet, korrupsioni mbetet problemi kryesor që lidh bashkë Tiranën dhe Beogradin. Sipas Indeksit të Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 të organizatës Transparency International, Shqipëria u vlerësua me 39 pikë nga 100 të mundshme, ndërsa Serbia regjistroi 33 pikë, duke u pozicionuar të dyja nën mesataren botërore prej 42 pikësh. Megjithatë, ngritja e zërit kundër korrupsionit shpesh nuk mjafton për të sjellë ndryshime rrënjësore në politikë. Duke analizuar kalimin nga protesta tek alternativa politike, Elton Skendaj, profesor i Shkencave Politike dhe Marrëdhënieve Ndërkombëtare në Universitetin Georgetown, vëren se sfida më e madhe për këto lëvizje mbetet mënyra se si pozicionohen përballë politikës tradicionale. Ai sjell në vëmendje rastin e Serbisë në vitin 2000, kur organizimi studentor “Otpor” ndihmoi në bashkimin e forcave opozitare dhe në sigurimin e procesit zgjedhor që solli rënien e regjimit të Sllobodan Millosheviqit. Sipas vlerësimit të tij, një skenar i ngjashëm në kohën e sotme ndeshet me barriera të reja. “Të rinjtë, për arsye të kuptueshme, janë thellësisht të zhgënjyer me shumë prej udhëheqësve politikë. Ndonjëherë, e shohin edhe opozitën si pjesë të problemit, ose mendojnë se ajo është vënë në shërbim të interesave të ngushta.”