Kujtesë për Xhemal Nikajn: Misiioni i palëkundur i mësuesit dhe veprimtarit të shquar nga Malësia

Historia e shqiptarëve në Malin e Zi mbështetet fort te kontributi i atyre edukatorëve, aktivistëve dhe humanistëve që tejkaluan kufijtë e detyrave të tyre profesionale për t'i shërbyer me përkushtim komunitetit. Në këtë plejadë dallohet Xhemal Nikaj (1946–2023), një nga figurat më të hershme dhe më të spikatura të skenës publike shqiptare në Malësi të Madhe. Egmenti jetësor i tij gërshetohet ngushtë me vendlindjen në Dinoshë, zhvillimin e arsimit shqip, luftën për të drejta të plota kombëtare, nismat për rivendosjen e Komunës së Tuzit, si dhe me angazhimin e jashtëzakonshëm humanitar gjatë luftës në Kosovë përgjatë viteve 1998–1999. Po ashtu, ai kujtohet gjerësisht për angazhimin e tij të palëkundur në mbrojtjen e harmonisë ndërfetare dhe mirëkuptimit vëllazëror ndër shqiptarët. I lindur në Dinoshë më 1946, Nikaj u rrit në një ambient familjar të edukuar me parimet e ndershmërisë, mikpritjes tradicionale dhe dashurisë së thellë për vatrën stërgjyshore. Pasi kreu arsimin fillor, ai i vazhdoi studimet në Shkollën Normale të Gjakovës, e cila atëkohë përbënte një vatër kyçe për përgatitjen e kuadrove arsimore shqiptare. Aty ai pasuroi kulturën e tij vetjake dhe formoi bindjen e palëkundur se gjuha dhe shkolla shqipe ishin gurët e themelit për mbijetesën e identitetit kombëtar. Viti 1968 përfaqëson një etapë kthyese të aspiratave të shqiptarëve në ish-Jugosllavi për liri arsimore, kulturore e politike, si dhe për përdorimin e lirë të simboleve identitare. Dëshmitë e bëra publike pas ndarjes së tij nga jeta tregojnë se Xhemal Nikaj ishte njeriu që ngriti flamurin kombëtar në Malësi gjatë atij viti. Një gjest i tillë kërkonte trimëri të jashtëzakonshme për rrethanat e kohës, ndaj dhe ai u bë cak i ndjekjeve dhe presioneve nga regjimi i atëhershëm. Për të, flamuri ishte mishërim i kujtesës historike dhe dinjitetit njerëzor e kombëtar. Lidhja e pashkëputur e familjes së tij me këtë simbol u rikthye në qendër të vëmendjes mediatike në qershor të vitit 2017, kur autoritetet policore malazeze ndërhynë për të hequr flamurin shqiptar të vendosur në shtëpinë e familjes Nikaj në Dinoshë, veprim ky që nxiti reagime të shumta në opinionin publik. Pas përfundimit të Shkollës Normale, Nikaj e nisi rrugëtimin e tij si mësues në trevën e Malësisë. Ai e konsideronte mësimdhënien jo thjesht si një punë të rëndomtë, por si një detyrë të lartë shoqërore për të përgatitur brezat e rinj dhe për të mbrojtur trashëgiminë kulturore e gjuhësore të vendit. Një nga arritjet e tij më të spikatura mbetet puna këmbëngulëse për themelimin e shkollës fillore tetëvjeçare në Dinoshë në vitin 1978. Me hapjen e saj, ai mori drejtimin e institucionit, të cilin e udhëhoqi me sukses për rreth 14 vjet rresht. Nën udhëheqjen e tij, shkolla u shndërrua në një vatër të rëndësishme kulturore dhe edukative për zonën. Ai u angazhua për të vendosur një standard të lartë disipline, ndershmërie dhe bashkëpunimi, duke e parë suksesin e nxënësve si misionin parësor të shkollës. Për Xhemal Nikajn, dija ishte e pandashme nga kauza kombëtare, ndaj shkolla, gjuha dhe kultura përbënin shtyllat e pacenueshme të identitetit shqiptar në Malësi. Familja e tij ka shërbyer gjithmonë si një mbështetje e fortë në angazhimet e tij, sidomos gjatë krizës së rëndë humanitare të luftës në Kosovë, kur dyert e shtëpisë së tyre u hapën bujarisht për të strehuar të dëbuarit nga vatrat e tyre. Një ndër virtytet e tij më të çmuara ishte bindja e thellë se shqiptarët, pavarësisht përkatësisë fetare, duhet të bashkëjetojnë në paqe dhe respekt të ndërsjellë. Ai ka luftuar çdo përpjekje për përçarje midis shqiptarëve myslimanë dhe katolikë, duke e lartësuar unitetin si vlerë supreme që nuk duhet cënuar kurrë.