Pse po shndërrohet e drejta e vetos në BE në një armë politike kundër vendeve kandidate?

Shtetet anëtare të Bashkimit Evropian po i drejtohen gjithnjë e më shpesh instrumentit të vetos për të penguar ecurinë e vendeve që synojnë anëtarësimin. Shpeshherë, motivet pas këtyre bllokadave lidhen ngushtë me dinamikat e politikës së brendshme të vetë vendeve anëtare. Zgjerimi i fundit i bllokut evropian ka ndodhur më shumë se një dhjetëvjeçar më parë, kur Kroacia u bë pjesë e BE-së në vitin 2013. Megjithatë, kjo panoramë mund të ndryshojë së shpejti, pasi Mali i Zi, shteti i vogël adriatik me rreth 620 mijë banorë, mund t'i përmbyllë bisedimet e anëtarësimit gjatë muajve në vijim dhe të fitojë statusin e anëtarit të ri në fillim të vitit 2028. Këto zhvillime u bënë të ditura kohët e fundit nga Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos. Megjithatë, ky entuziazëm është zbehur nga paralajmërimet se Kroacia mund të bllokojë rrugëtimin e Malit i Zi përmes vetos, nëse Podgorica zyrtare nuk i përgjigjet pozitivisht një pakete kërkesash të Zagrebit. Një qasje e tillë ka gjeneruar pakënaqësi dhe zhgënjim të thellë mes zyrtarëve të lartë të BE-së dhe eurodeputetëve. Një praktikë e tillë nuk përbën ndonjë risi. E drejta e vetos, e cila u jep mundësi vendeve anëtare të ndërhyjnë në vendimmarrjet e Bashkimit Evropian, është shfrytëzuar gjithnjë e më shpesh gjatë viteve të fundit si një mekanizëm presioni dhe levë politike. Kjo situatë ka futur herë pas here bllokun evropian në ngërçe serioze institucionale. Mali i Zi: Kroacia paraqet tetë kërkesa Mali i Zi mbetet shteti kandidat më i avancuar në rrugën drejt BE-së, me një horizont kohor të qartë për t'u bërë anëtar deri në vitin 2028. Vendi ka përmbyllur tashmë një pjesë të 33 kapitujve të negociatave dhe pritet të mbyllë të tjerë në muajt në vijim. Ministri i Jashtëm kroat, Gordan Grliq Radman, ka vlerësuar se procesi po përparon me ritme të shpejta, por Zagrebi ka kushtëzuar qëndrimin e tij me plotësimin e një sërë kërkesash, duke lënë të kuptohet se mund të përdorë kartën e vetos nëse është e nevojshme. Ndër kushtet e vëna nga Kroacia përfshihen dëmshpërblimet për ish-të burgosurit në kampet malazeze gjatë konflikteve të viteve 1990, zbardhja e fatit të shtetasve kroatë të zhdukur, si dhe ndjekja penale më efikase e personave të dyshuar për krime lufte. Po ashtu, mosmarrëveshjet për kufirin detar mbeten të pazgjidhura, ndërkohë që Kroacia kërkon edhe rreth 2.4 miliardë euro si kompensim për pronat e ish-Ushtrisë Popullore Jugosllave. Nëse disa nga këto kërkesa, sidomos ato humanitare për të zhdukurit dhe të kaluarën e luftës, shihen si të drejta, të tjera si pretendimet për asetet ushtarake mbeten tejet kontroverse. Kjo agjendë e kushteve pasqyron edhe kalkulimet e politikës së brendshme kroate. Asnjë ekzekutiv në Zagreb nuk dëshiron të shfaqet i lëshueshëm për temat që prekin Luftën e Kroacisë (1991-1995). Për më tepër, Kryeministri i moderuar konservator, Andrej Plenkoviq, mund ta shfrytëzojë këtë situatë për të dëshmuar profilin e tij si mbrojtës i patundur i interesave kombëtare. Ukraina: Politika e brendshme hungareze dhe çështja e pakicës Në qershor të vitit 2022, si një gjest solidariteti pas agresionit rus, Bashkimi Evropian i akordoi Ukrainës statusin e vendit kandidat, bashkë me Moldavinë. Pavarësisht rezervave që disa anëtare mund të kenë për një integrim të përshpejtuar, Hungaria është dalluar si aktorja kryesore bllokuese. Kryeministri hungarez i asaj kohe, Viktor Orbán, pengoi hapjen e grupit të parë të kapitujve negociues derisa humbi zgjedhjet në prill të vitit 2026. Edhe pse pasardhësi i tij, Péter Magyar, e hoqi veton në qershor 2026, ai vijoi të mbante të bllokuara proceset për hapjen e kapitujve të tjerë të rëndësishëm. Budapesti zyrtar e ka arsyetuar vazhdimisht këtë linjë veprimi me domosdoshmërinë për të mbrojtur interesat e pakicës hungareze.