Zgjedhjet e jashtëzakonshme në Serbi: Bashkimi Evropian margjinalizohet nga debati politik

Në të kaluarën, çështja e integrimit evropian shërbente si një nga shtyllat kryesore që përcaktonte fatin e forcave politike në garat elektorale. Megjithatë, pesëmbëdhjetë vite më vonë, lidhjet me Bashkimin Evropian kanë humbur peshën e dikurshme në fushatat zgjedhore serbe, pavarësisht se vendi mban zyrtarisht statusin e vendit kandidat. Në një shtet që dikur udhëhiqte rajonin në procesin e përafrimit evropian, e që sot renditet ndër më të prapambeturit, vetëm një subjekt zgjedhor e ka vendosur BE-në në fokus të platformës së tij. Bëhet fjalë për koalicionin “Serbia evropiane”, të përbërë kryesisht nga Partia për Liri dhe Drejtësi e Dragan Gjillasit dhe Partia Zemra (Srce) e drejtuar nga Zdravko Ponosh, të cilët e kanë bazuar fushatën pikërisht te domosdoshmëria e anëtarësimit në Union. Për pjesën tjetër të subjekteve politike, përfshirë edhe strukturat që mbajnë pushtetin, integrimi evropian nuk figuron më si prioritet programor. Vlen të theksohet se gjatë pesë viteve të fundit, Serbia nuk ka shënuar asnjë hap para, duke mos hapur asnjë kapitull të ri në bisedimet e anëtarësimit me Brukselin. Kjo ngecje vjen si pasojë e drejtpërdrejtë e vendimit të Beogradit për të mos iu bashkuar masave kufizuese të BE-së kundër Rusisë pas nisjes së luftës në Ukrainë, si dhe e përkeqësimit të vazhdueshëm të standardeve të sundimit të ligjit. Si rrjedhojë, Serbia ka mbetur jashtë planeve strategike dhe udhërrëfyesve të Komisionit Evropian, të destinuara për vendet më të suksesshme në këtë rrugëtim, ku bëjnë pjesë Mali i Zi, Shqipëria, Ukraina dhe Moldavia. Qytetarët e Serbisë do t'u drejtohen kutive të votimit më 25 tetor për zgjedhjet e parakohshme parlamentare. Ky proces zgjedhor vjen pas një valë protestash popullore, të cilat shpërthyen pas tragjedisë së 1 nëntorit 2024 në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, kur shembja e një strehe betoni i mori jetën 16 personave, duke ngritur kërkesa të forta për llogaridhënie institucionale. Në këtë panoramë elektorale, ish-presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, synon postin e kryeministrit. Ai udhëheq koalicionin “Serbia e bashkuar”, i dalë nga radhët e Partisë Përparimtare Serbe, forcë politike që ka qenë në pushtet për katërmbëdhjetë vitet e fundit. Vuçiq ka deklaruar se nën udhëheqjen e këtij koalicioni, vendi do të vijojë të ndjekë një “politikë të pavarur dhe sovrane, që nënkupton rrugën drejt Evropës, por edhe mbrojtjen e interesave kombëtare”. Gjatë shpalljes së zgjedhjeve, ai theksoi se Serbia ka zgjedhur trajektoren e duhur evropiane, duke ruajtur njëkohësisht aleancat tradicionale, krenarinë dhe dinjitetin shtetëror. Gjatë dekadës së fundit, lideri serb ka ruajtur një qasje balancuese ndërmjet Perëndimit dhe Lindjes. Pavarësisht deklaratave për përkushtimin ndaj BE-së, në vitet e fundit ai ka thelluar ndjeshëm bashkëpunimin strategjik me Kinën, pa cënuar aspak lidhjet tradicionale me Moskën. Analisti dhe profesori universitar Dushko Radosavleviq vlerëson se shmangia e kësaj teme nuk është e rastësishme. Sipas tij, Vuçiq nuk e përmend integrimin evropian sepse kjo nuk i shërben narrativës së tij, duke qenë se pushteti aktual beran ka ndalur realisht procesin e anëtarësimit, duke mos hapur asnjë grup kapitujsh që nga dhjetori i vitit 2021. Nga ana tjetër, as programi i konkurrentit kryesor të Vuçiqit, Listës studentore “Studentët fitojnë”, nuk e trajton anëtarësimin në Bashkimin Evropian si objektiv parësor. Platforma e tyre prej 11 pikash fokusohet te lufta kundër korrupsionit, pavarësia e sistemit gjyqësor, reforma e strukturave policore dhe garantimi i lirisë së medieve. Përfaqësuesit e kësaj lëvizjeje shpjegojnë se aktualisht prioriteti i tyre mbetet konsolidimi i brendshëm i institucioneve demokratike të shtetit, ndërsa çështjet e integrimit ndërkombëtar do të adresohen pasi të ndodhë ndryshimi i qeverisjes, ndërsa Radosavleviq shton se kjo qasje reflekton një orientim të qartë programor.