Kriza energjetike në Kosovë: Varësia nga importi prek shifrat rekord të dy dekadave të fundit

Kosova ka regjistruar nivelin më të lartë historik të varësisë nga energjia elektrike e importuar që nga fillimi i matjeve zyrtare gati një çerek shekulli më parë. Sipas Vjetarit Statistikor 2026 të publikuar në muajin shtator nga Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK), importi neto i energjisë për vitin 2025 arriti në 1.612 gigavat-orë (GWh). Kjo shifër përfaqëson 29,2% të konsumit total të vendit, duke shënuar përqindjen më të lartë të regjistruar që prej vitit 2002. Për krahasim, rekordi i mëparshëm i takonte vitit 2004 me 21,3%, ndërsa një vit më parë importi neto ishte 538 GWh ose 10,2% e konsumit. Edhe raporti vjetor i Zyrës së Rregullatorit për Energji (ZRrE) për vitin 2025 e dokumenton këtë rënie, duke raportuar një import neto prej 1.588 GWh, i cili përbënte 22,9% të kërkesës së përgjithshme prej 6.944 GWh. Ky ngërç vjen si pasojë e rënies së prodhimit vendor, ku termocentralet, të cilat përbëjnë shtyllën kurrizore të sistemit, prodhuan bruto 5.254 GWh, duke shënuar një ulje prej 15% krahasuar me vitin 2024 dhe nivelin më të ulët që nga viti 2008. Për më tepër, nxjerrja e linjitit u tkurr me 12,6%, duke rënë në 7,05 milionë tonë. Në krahun tjetër, kërkesa e konsumatorëve ka njohur vetëm rritje, duke arritur në 5.530 GWh, niveli më i lartë në serinë e ASK-së. Amvisëritë ishin shtytëse të këtij harxhimi me 3.393 GWh (një rritje prej 7,6%), duke zënë tashmë 61% të konsumit total, ndërkohë që sektori industrial shënoi një rënie prej 6,5%. Sistemi energjetik po mbahet në këmbë nga impiante të vjetruara. Tri njësitë aktive të Kosovës A datojnë nga vitet 1970, 1971 dhe 1975, kurse dy blloqet e Kosovës B kanë nisur punën në vitet 1983 dhe 1984. Strategjia e Energjisë 2022–2031 e Qeverisë i cilëson njësitë e Kosovës A në fazën e fundit të jetëgjatësisë teknike, ndërsa bilanci vjetor tregon se kaldaja e njësisë A5 nuk ka pasur remont kapital që nga viti 2015. Kjo situatë përkon me ndërhyrjet e paralajmëruara. Në mars të vitit 2025, Ministria e Ekonomisë njoftoi se rehabilitimi i Kosovës B do të kërkonte ndërprerje të blloqeve gjatë periudhës 2025–2027. Modernizimi i turbinave, një investim prej 56,5 milionë eurosh nga fondet e Korporatës Energjetike të Kosovës (KEK), nisi në fund të prillit 2025 me bllokun B2. Megjithatë, energjia e huaj ka ardhur me kosto të larta. Sipas Ministrisë së Ekonomisë, çmimi mesatar i importit ishte 46 euro për megavat-orë në periudhën 2011–2020, u rrit në 148 euro gjatë viteve 2021–2024 dhe arriti në 151 euro në dimrin 2024–2025. Kjo faturë u reflektua te qytetarët kur ZRrE-ja rriti tarifat për konsumatorët e rregulluar me 16,1% nga 1 maji 2025, si pasojë e çmimeve të larta të importit dhe mbingarkesës së rrjeteve ndërkufitare. Sipas ASK-së, indeksi i çmimeve për banimin, ujin, energjinë dhe lëndët djegëse rezultoi 29% më i lartë se në vitin 2020. As viti 2026 nuk paraqitet më i lehtë. Bilanci vjetor i miratuar nga Bordi i ZRrE-së më 22 prill parashikonte që blloku B1 të mbetej jashtë funksionit për remont kapital nga 8 prilli deri më 9 dhjetor (246 ditë), ndërsa B2 nga 2 maji deri më 3 qershor, duke lënë të dy blloqet e Kosovës B jashtë pune njëkohësisht për 33 ditë. Plani parashikon një import prej 2.158 GWh dhe eksport prej 536 GWh, duke konfirmuar se kapacitetet aktuale nuk arrijnë të plotësojnë nevojat e vendit.