Mes kanunit, sakrificës dhe identitetit: Zbërthehet romani 'Babë Ruta Burrnesha mirditore' i autorit Llesh Ndoji

Vepra letrare "Babë Ruta Burrnesha mirditore", me autor Llesh Ndojin, sjell për lexuesin një gërshetim të fuqishëm të dramës sociale, ekonomike dhe psiko-emocionale. Përmes këtij tregimi me peshë, trajtohen me mjeshtëri tema si identiteti gjinor, mbrojtja e nderit, hakmarrja dhe mënyra se si rrethanat e caktuara familjare e historike e detyrojnë individin të pësojë shndërrime rrënjësore. Libri u dhuron lexuesve një udhëtim të thellë përjetimesh, i cili nis me kuriozitetin për figurën e veçantë të Rutës dhe shpërthen në situata ankthi e tensioni të lartë dramatik. Autori Llesh Ndoji përdor një stil të pasur figurativ, ku dallojnë metaforat ekspresive që në portretizimin e fëmijërisë së protagonistit, si "buzët si gonxhe trëndafili" apo "sytë si puse plot jetë". Ky kontrast mes bukurisë natyrore të vajzës dhe varfërisë së saj – e shprehur përmes rrobave të grisura – përçon një simbolikë të fortë të realitetit shqiptar. Po ashtu, elemente si "ylberi" dhe "vena" shërbejnë si kufi mes dëshirave dhe realitetit, ndërkohë që "flutura" në mbyllje simbolizon rilindjen shpirtërore. Ngjarjet zhvillohen në mënyrë lineare, por me një shkallëzim të vazhdueshëm të dramacitetit. Sfondi historik na kthen në vitet '90, një periudhë e turbullt e karakterizuar nga trazirat sociale dhe përhapja e armëve. Një vrasje aksidentale e Sokolit nga ana e Prendit hap një seri tragjedish zinxhir. Më pas, eliminimi i Prendit përbën pikën kthesë që e çon narrativën drejt kulmit: vendimit të Rutës për t’u shndërruar në një burrneshë, duke u njohur si Babë Ruta. Me marrjen e këtij roli të vështirë, Babë Ruta merr mbi supe përgjegjësi të mëdha familjare e zakonore – përfshirë marrjen e gjakut të vëllait, mbajtjen hapur të vatrës prindërore dhe rritjen e nipit të saj, Kristit të vogël. Sidoqoftë, rrjedha e historisë merr kthesë përmes sprovave të Kristit, i cili përballet me dilema të identitetit gjinor, sfidat e rënda të emigrimit dhe rreziqet e përfshirjes në rrjete kriminale. Më pas, me shkatërrimin e kësaj bote kriminale, Kristi rikthehet në atdhe për të rindërtuar jetën në trojet e të parëve. Në rrafshin e karaktereve, Babë Ruta mbetet një nga figurat më komplekse: një vajzë me konflikt të brendshëm që merr rolin e burrit nga detyrimi, por ruan thellësisht ndjeshmërinë femërore. Në anën tjetër, i vëllai, Prendi, shfaqet si viktimë tragjike e rrethanave, ndërsa bashkëshortja e tij, Dakja, përfaqëson figurën tradicionale të nënës. Vepra përmbyllet me një fund simbolik e domethënës: kthimin e Rutës në identitetin e saj origjinal femëror, duke mbyllur natyrshëm e me rregullsi logjike ciklin e kësaj drame njerëzore.