A u zgjidh vërtet kriza institucionale në Kosovë me zgjedhjen e presidentes?

Një akord i arritur në momentet e fundit ka shmangur shkuarjen në zgjedhje të reja, por njëkohësisht ka shtruar para shtetit një sfidë të re: a do të funksionojnë institucionet duke i dhënë përparësi detyrimeve kushtetuese, edhe atëherë kur kjo bie ndesh me agjendat e partive politike që mundësuan këtë pazar? Zgjedhja e Justina Shiroka Pulës në krye të shtetit i ka dhënë fund bllokadës për postin e presidentit. Megjithatë, mënyra se si u finalizua ky kompromis, debatet rreth afateve kushtetuese dhe ndërlidhja e votimit me ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara e lënë të hapur pyetjen nëse mund të flitet për një normalizim të plotë të situatës institucionale. Sipas të dhënave zyrtare të Kuvendit, gjatë seancës së jashtëzakonshme të zhvilluar më 6 tetor, u votuan fillimisht ndryshimet ligjore për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, duke siguruar 88 vota pro, pa asnjë kundër dhe pa abstenime. Menjëherë pas këtij hapi, Justina Shiroka Pula mori besimin e deputetëve për t'u bërë presidente me 81 vota, vetëm një më shumë se pragu minimal i kërkuar në një parlament prej 120 ulësesh. Ky është epilogu numerik i kësaj seance. Megjithatë, për të kuptuar peshën e këtij vendimi, duhet analizuar konteksti politik që e solli, natyra e ligjit që u bë pjesë e pazarit dhe pozicioni delikat në të cilin është vendosur presidentja e re. Kjo marrëveshje nuk erdhi nga hiçi. Më 16 shtator, Dhomat e Specializuara dhanë vendimin e shkallës së parë kundër ish-presidentit Hashim Thaçi dhe tre ish-krerëve të tjerë të UÇK-së. Menjëherë pas këtij zhvillimi, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) dorëzoi në Kuvend propozimet për ngushtimin e juridiksionit të kësaj gjykate, ndërkohë që shoqatat e dala nga lufta kërkuan shfuqizimin e saj të plotë. Tensioni u pasqyrua edhe në rrugë. Gjatë protestave të organizuara para seancës, Policia e Kosovës ndërhyri duke përdorur gaz lotsjellës dhe topa uji ndaj qytetarëve që kërkonin kufizimin e kompetencave të gjykatës speciale. Në anën tjetër, rreziku i një krize të re zgjedhore ishte te dera. Dështimet e kaluara për të zgjedhur presidentin kishin prodhuar zgjedhje të parakohshme në qershor, dhe një skenar i tillë do ta zhyste vendin në një cikël të pafund pa pushtet funksional. Bisedimet e orëve të fundit reflektuan qartë këtë presion. Kryeministri Albin Kurti fillimisht kërkoi miratimin e ligjit në këmbim të votave të PDK-së për Glauk Konjufcën ose Feride Rushitin, por kreu i PDK-së, Bedri Hamza, e hodhi poshtë këtë opsion. Vetëm pasi ky plan dështori, Kurti hodhi në tryezë emrin e Justina Shiroka Pulës, i cili u pranua nga opozita. Analizat e ndryshme e cilësojnë miratimin e ndryshimeve ligjore si kusht kryesor të vënë nga PDK-ja për t'i dhënë votat e nevojshme Lëvizjes Vetëvendosje për zgjedhjen e presidentes. Kështu, dy procese krejtësisht të ndryshme u shkrinë në një paketa të vetme: formimi i institucionit të Presidencës dhe ndërhyrja në themelet ligjore të një instance gjyqësori. Për të kuptuar shtrirjen e kësaj ndërhyrjeje, duhet parë përmbajtja e ndryshimeve të miratuara, të cilat parashikojnë: - ngushtimin e juridiksionit të Dhomave në bazë të veprave penale, periudhës kohore dhe territorit; - vendosjen e një tavani prej 15 vitesh për dënimet me burg; - kalimin e lëndëve që dalin jashtë këtij juridiksioni te gjykatat vendore të Kosovës; - mundësinë e ankimit në Gjykatën Supreme të Kosovës për çështje që lidhen me juridiksionin; - vuajtjen e dënimeve brenda territorit të Kosovës; - hapjen e mundësisë për përdorimin e faljes presidenciale në raste të caktuara. Këto nuk mund të konsiderohen thjesht ndryshime teknike. Ato preokupojnë drejtpërdrejt se kush mund të gjykohet, për çfarë akuzash, me çfarë dënimi maksimal dhe cila instancë ka fjalën e fundit pas një vendimi gjyqësor. Për më tepër, këto ndryshime bëhen ndërkohë që aktgjykimi ndaj Thaçit dhe të tjerëve ndodhet ende në shkallë të parë dhe është i hapur për ankimim. Kompromiset politike janë të pashmangshme në një sistem ku posti i presidentit kërkon një konsensus të gjerë parlamentar.