A ka fuqi Kuvendi i Kosovës të ndryshojë marrëveshjen për Gjykatën Speciale vetëm përmes një akti ligjor?

Më 6 tetor, Kuvendi i Kosovës votoi ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Vetëm një ditë më vonë, Bashkimi Evropian reagoi ashpër duke shprehur “thellësisht shqetësimin” e tij dhe duke vlerësuar se këto ndryshime bien ndesh me angazhimet ndërkombëtare të vendit ndaj bllokut evropian. Partia Demokratike e Kosovës, e cila ishte edhe propozuesja e këtyre ndryshimeve, hodhi poshtë këto pretendime, duke sqaruar se nisma e tyre nuk synon zhbërjen e Gjykatës Speciale. Sipas kësaj partie, “Kosova u rri besnike detyrimeve që ka marrë për të hetuar pretendimet për trafikim të organeve”. Në krahun tjetër, ekzekutivi i udhëhequr nga Lëvizja Vetëvendosje nuk dha ndonjë koment zyrtar rreth kësaj çështjeje. Megjithatë, gjatë seancës së votimit, kryeministri Albin Kurti i cilësoi ndryshimet e ndërmarra si veprime “të nxituara”. Mirëpo, shtrohet pyetja thelbësore: nëse një ndryshim i bërë përmes ligjit vendor bie në kundërshtim me një marrëveshje ndërkombëtare, a ekziston mundësia e ndryshimit të vetë asaj marrëveshjeje? Edhe pse Parlamenti ka autoritetin e plotë kushtetues për të nxjerrë dhe ndryshuar ligje, modifikimi i një ligji vendor nuk nënkupton aspak ndryshimin automatik të traktatit ndërkombëtar me të cilin ai ndërlidhet. Eksperti i së drejtës ndërkombëtare në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës, Besfort Rrecaj, shpjegon se marrëveshja ndërmjet Kosovës dhe BE-së për Dhomat e Specializuara përbën një instrument juridik ndërkombëtar, i cili mund të pësojë ndryshime, por vetëm përmes pëlqimit të ndërsjellë të palëve. Për këtë arsye, ai thekson se institucionet e Kosovës duhet fillimisht të kërkojnë një dakordim zyrtar me Brukselin për çdo hap të mëtejshëm. “Kosova mund dhe duhet ta propozojë hapjen e negociatave me BE-në për ndryshimin e marrëveshjes, duke e përshtatur atë me ndryshimet e reja”, deklaroi Rrecaj, duke shtuar se çdo nismë duhet të garantojë ruajtjen e pavarësisë së gjyqësorit dhe integritetin e proceseve. Në rrethana normale, çdo ligj i miratuar nga Kuvendi mund të dërgohet për vlerësim kushtetutshmërie në Gjykatën Kushtetuese nga Presidentja, Qeveria, Avokati i Popullit apo Kuvendi, ndërsa një grup prej 10 ose më shumë deputetësh mund ta kontestojë atë brenda tetë ditësh nga miratimi. Megjithatë, për rastin specifik të ndryshimeve në Ligjin për Specialen, procedura rregullohet ndryshe. Pika 3 e nenit 162 të Kushtetutës përcakton qartë se Dhoma e Specializuar e Gjykatës Kushtetuese, e cila përbëhet nga gjyqtarë ndërkombëtarë, gëzon kompetencë ekskluzive për çdo referim kushtetues që lidhet me këto dhoma dhe prokurorinë e specializuar. Ndryshimet e votuara nga deputetët synojnë pikërisht shmangien e këtij rregulli përmes ligjit vendor, duke i hequr Dhomës Kushtetuese në Hagë të drejtën e shqyrtimit të kushtetutshmërisë dhe duke ia transferuar këtë përgjegjësi Gjykatës Kushtetuese të Kosovës. Pavarësisht kësaj, Kushtetuta e Kosovës përcakton qartësisht se marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara dhe normat e detyrueshme të së drejtës ndërkombëtare kanë fuqi superiore ndaj ligjeve të brendshme. Për ilustrim, në fund të vitit 2015, Gjykata Kushtetuese pati kërkuar që themelimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe të bëhej në përputhje me Marrëveshjen e Brukselit të vitit 2013, pavarësisht konstatimit se ajo nuk ishte plotësisht në harmoni me Kushtetutën. Kjo pasi u konstatua se, pas ratifikimit, krijimi i këtij mekanizmi ishte integruar plotësisht në sistemin e brendshëm juridik. Duke u nisur nga kjo praktikë, profesori Rrecaj vë në pah se nëse ligji i ri i miratuar bie ndesh me marrëveshjen ndërkombëtare me BE-në, ai nuk mund të shërbejë si mjet për të anashkaluar apo mbizotëruar mbi atë marrëveshje.