Drejtësia nën hije në El Salvador: HRW alarmon për gjyqet masive ku qindra të pandehur dënohen brenda pak minutash

Ofensiva e egër e presidentit të El Salvadorit, Nayib Bukele, kundër bandave të armatosura ka kaluar në një etapë tjetër, duke nxitur reagime të forta ndërkombëtare. Pas një vale të gjatë arrestimesh masive që zgjat prej më shumë se katër vitesh, tani qindra të akuzuar po përballen me ligjin njëkohësisht në të njëjtën seancë gjyqësore. Avokatët mbrojtës dëshmojnë se u lihen në dispozicion vetëm pak minuta për të mbrojtur dhjetëra apo qindra klientë njëherësh. Një raport i fundit i organizatës prestigjioze Human Rights Watch (HRW) ngre pikëpyetje të mëdha mbi ligjshmërinë dhe rregullsinë e këtyre proceseve gjyqësore. Pasi analizoi katër aktakuza që përfshijnë mbi 600 të pandehur dhe një vendim ku u dënuan më shumë se 120 persona në një seancë të vetme, HRW denoncon parregullsi të rënda. Raporti bazohet gjithashtu në dëshmitë e 15 avokatëve mbrojtës. Sipas dëshmive të mbledhura, sistemi i ri gjyqësor po vendos barriera të pakapërcyeshme për mbrojtjen ligjore që në zanafillë. Avokatët pretendojnë se shpesh nuk u sigurohen kopje të dosjeve hetimore, u pamundësohet takimi privat me klientët e tyre dhe u kufizohet në mënyrë drastike koha për të paraqitur argumentet e tyre. Rastet e dokumentuara nga organizata janë tronditëse: në një seancë të veçantë, një avokati publik iu dhanë vetëm 10 minuta kohë për të mbrojtur 102 persona. Në një tjetër proces, mbrojtësi kishte në dispozicion rreth 20 deri në 30 minuta për 200 të akuzuar, ndërsa një avokat privat deklaroi se pati vetëm 30 deri në 40 sekonda kohë për të mbrojtur klientin e tij. "Gjyqet masive në El Salvador janë një tallje me drejtësinë", u shpreh Juanita Goebertus, drejtoresha e Human Rights Watch për Amerikat. Ajo theksoi se këto procese janë projektuar qëllimisht për të prodhuar dënime në masë, duke anashkaluar vlerësimin individual të provave për secilin të akuzuar. Një prej vendimeve të shqyrtuara nga organizata tregon qartë funksionimin e këtij mekanizmi: mbi 120 persona u shpallën fajtorë për "anëtarësim të jashtëligjshëm" dhe u dënuan me periudha të gjata prej 30 deri në 45 vjet burgim. Gjatë këtij procesi, asnjë prej të pandehurve nuk arriti të shpallej i pafajshëm. HRW sqaron se për shumicën dërrmuese të të dënuarve med tri dekada burg, fajësia u bazua kryesisht në dëshmitë e vetëm dy dëshmitarëve anonimë – të cilët kishin bërë marrëveshje me prokurorinë – si dhe në raportet dhe profilet kriminale të përpiluara nga policia. Avokatët mbrojtës ngrenë shqetësimin se raportet policore bazohen në të dhëna të paverifikueshme. Për më tepër, dëshmitarët e prokurorisë shpesh dëshmojnë pas ekraneve, me zë të deformuar dhe identitet të fshehur. Po ashtu, edhe gjyqtarët që drejtojnë këto procese në Tribunalet Kundër Krimit të Organizuar mbeten plotësisht anonimë, duke mos u bërë të njohur as për mbrojtjen, gjë që lejohet nga legjislacioni aktual në El Salvador. Këto gjyqe masive përfaqësojnë fazën më të fundit të fushatës së ashpër të presidentit Bukele kundër bandave që dikur kontrollonin territore të tëra të vendit. Gjendja e jashtëzakonshme, e vendosur në mars të vitit 2022 pas një vale të përgjakshme vrasjesh, pezulloi disa të drejta kushtetuese dhe u dha kompetenca të jashtëzakonshme forcave të sigurisë. Që nga ajo kohë, autoritetet kanë vënë në pranga mbi 93 mijë persona, mes të cilëve edhe më shumë se 3 mijë të mitur. Sipas të dhënave të cituara nga Human Rights Watch, aktualisht në burgjet e El Salvadorit vuajnë dënimin rreth 120 mijë persona, çka përbën afërsisht 2 për qind të popullsisë totale të vendit. Kjo shifër e rendit shtetin e Amerikës Qendrore ndër vendet me shkallën më të lartë të burgosjes në botë. Pavarësisht kritikave të ashpre, qeveria e Bukeles e mbron me forcë këtë strategji, duke e cilësuar si një mjet të domosdoshëm për të shkatërruar strukturat kriminale që terrorizuan vendin për dekada të tëra, duke i atribuuar kësaj politike rënien e ndjeshme të dhunës dhe vrasjeve.