A mund ta zëvendësojë Bjellorusia Kanadanë si furnizuesja kryesore e SHBA-së me potas?

Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka deklaruar se Uashingtoni dhe Minsk po shqyrtojnë një “marrëveshje masive”, e cila parasheh që Bjellorusia t'i furnizojë Shtetet e Bashkuara me potas me tarifa më të ulëta se ato të Kanadasë. Megjithatë, që nga ky paralajmërim, ekspertët kanë ngritur dilema nëse ky shtet evropian ka kapacitetet e duhura për të marrë rolin e furnizuesit më të madh botëror të këtij minerali në tregun amerikan. Sipas të dhënave të Shërbimit Gjeologjik të SHBA-së (USGS) të publikuara në shkurt, gjatë periudhës 2021-2024, Shtetet e Bashkuara importuan nga Kanadaja plot 79 për qind të sasisë totale të potasit, i cili luan një rol thelbësor në fushën e bujqësisë për prodhimin e plehrave artificiale. Gjatë së njëjtës periudhë, potasi nga Bjellorusia ishte subjekt i sanksioneve amerikane, masa të cilat u shfuqizuan zyrtarisht më 19 mars. Më parë, ky vend mbulonte rreth 5 për qind të kërkesës së tregut amerikan për këtë lëndë të parë. Në rrafshin teorik, Bjellorusia poseduje potencialin për të zgjeruar ndjeshëm dërgesat e saj drejt SHBA-së. Si një nga shtetet më të fuqishme eksportuese në nivel global, ajo prodhon sasi të mjaftueshme për të përmbushur nevojat e brendshme të Uashingtonit për importe. Të dhënat e USGS-së tregojnë se gjatë vitit 2025, prodhimi i potasit në Bjellorusie arriti në rreth 6 milionë tonë metrikë, duke e pozicionuar atë si prodhuesin e katër më të madh në botë, pas Kinës me 6.3 milionë tonë, Rusisë me 10 milionë tonë dhe Kanadasë me 15 milionë tonë. Për ta realizuar këtë ndryshim strategjik, autoritetet në Minsk do të duhet të riorientojnë rrjedhat ekzistuese tregtare, ku rreth 27 për qind e eksporteve shkojnë aktualisht në drejtim të Kinës, krahas blerësve të tjerë të rëndësishëm si Brazili dhe India. “Sfida qëndron te fakti se Bjellorusia nuk disponuje kapacitete të lira për t'i siguruar SHBA-së sasi të konsiderueshme. Ata vështirë se do të hyjnë në konflikt interesi me Kinën, e cila mbetet blerësi i tyre kryesor”, u shpreh ekonomisti dhe bashkautori në New Eurasian Strategies Center, Nikolay Kulbaka. Këto vlerësime përkojnë në një masë të madhe edhe me qëndrimet e shprehura nga udhëheqësi autoritar i vendit, Aleksandr Lukashenko. “Edhe po të kishim vullnet t'i drejtoheshim tregjeve perëndimore, ne mungojmë në vëllime; e gjithë baza jonë e prodhimit është e kontraktuar paraprakisht”, theksoi ai më 21 shtator. Plehrat kimike me bazë potasi përbëjnë shtyllën kurrizore të eksporteve bjelloruse, të cilat sipas vlerësimeve gjatë vitit 2024 gjeneruan mbi 1 miliard dollarë. Vendi siguron afro 15 për qind të prodhimit global të plehrave artificiale. Në praktikë, Lukashenko ka arritur të sigurojë tregje alternative pavarësisht masave kufizuese disavjeçare të vendosura nga Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian. Megjithatë, vëllimi i përgjithshëm i eksporteve dhe të ardhurat financiare kanë shënuar rënie në krahasim me epokën e para sanksioneve, të cilat hynë në fuqi pas shtypjes së dhunshme të protestave pro-demokracisë në vitin 2020. Pavarësisht sfidave, dërgesat e para drejt tregut amerikan tashmë kanë nisur. Kompania e specializuar për analizën e tregjeve të mallrave, Argus, njoftoi më 21 shtator se ngarkesa e parë bjelloruse prej 30.000 tonësh metrikë me plehra artificiale – e para pas katër vitesh – pritet të ankorohet në Nju Orllins muajin e ardhshëm, duke shënuar transaksionin e parë të kësaj natyre pas heqjes së sanksioneve. “Ndërkohë që importet e SHBA-së nga Kanadaja transportohen kryesisht përmes hekurudhave, pjesa dërrmuese e importeve detare të potasit mbërrijnë pikërisht në portin e Nju Orllinsit”, shpjegoi drejtoresha e shërbimeve të çmimeve të potasit në Argus, Julia Campbell. Ajo shtoi se mbetet tejet e pamundur që Shtetet e Bashkuara të mund të zëvendësojnë plotësisht sasinë e importuar nga Kanadaja vetëm me prodhimin bjellorus, duke theksuar se një skenar i tillë do të kërkonte ndryshime rrënjësore në strukturën e eksporteve të Minskut.