Beteja hapësinore intensifikohet: SHBA, Rusia dhe Kina përplasen për dominimin bërthamor në Hënë

Eksplorimi i satelitit tonë natyror ka hyrë në një dimension krejtësisht të ri, ndërsa burimet e energjisë bërthamore po shndërrohen në shtyllën kurrizore të ndërtimit të infrastrukturës afatgjatë në sipërfaqen hënore. Fuqitë e mëdha globale si Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Rusia dhe Kina kanë hedhur në tavolinë strategji konkrete për vendosjen e reaktorëve atomikë, me qëllim që t'u sigurojnë bazave të ardhshme një rrjedhë të pandërprerë energjie. Në këtë drejtim, NASA ka përcaktuar një afat të qartë kohor përmes projektit të saj të njohur si Lunar Reactor-1 (LR-1). Agjencia amerikane synon që deri në vitin 2030 të ketë prodhuar dhe instaluar në Hënë një sistem fisioni bërthamor, i cili do t'i shërbejë nevojave energjetike të misioneve atje. Dokumentacioni i fundit zyrtar dëshmon se reaktori LR-1 është skicuar me një kapacitet prej afërsisht 20 kilovatësh elektrikë. Ky impiant është parashikuar të operojë për rreth pesë vite në zonën e polit jugor hënor, duke shfrytëzuar karburant HALEU – uranium me shkallë të ulët pasurimi por të nivelit të lartë – dhe duke punuar në mënyrë plotësisht autonome. Sipas agjencisë amerikane, ky lloj burimi energjetik është i pazëvendësueshëm për të siguruar një prani të qëndrueshme njerëzore dhe teknologjike në Hënë, pasi garanton prodhim rryme pa u kushtëzuar nga prania e rrezeve diellore. Nga ana tjetër, dyshja Rusi-Kinë po ecën me hapa të shpejtë drejt realizimit të Stacionit Ndërkombëtar Hënor Kërkimor (ILRS), një mega-projekt që pritet të materializohet në disa faza gjatë dekadës së ardhshme. Gjatë vitit 2025, Moska dhe Pekini zyrtarizuan një pakt bashkëpunimi për ndërtimin e një impianti energjetik që do të mbajë në këmbë stacionin e tyre. Mediat ndërkombëtare kanë bërë të ditur se Rusia ka ndërmend të ngrisë një central energjie në Hënë brenda vitit 2036, ku do të angazhohen institucione kyçe si Roscosmos, Rosatom dhe Instituti Kurchatov. Zyrtarët e Roscosmos kanë theksuar se kjo strukturë do të furnizojë me energji të gjithë flotën e roverëve, observatorët shkencorë dhe mjetet e tjera mbështetëse të stacionit të përbashkët ruso-kinez. Për më tepër, planet e Moskës përfshijnë disa fluturime transporti për të dërguar mjetet e nevojshme logjistike, ndërsa vendosja e modulit energjetik synohet të kryhet diku nga mesi i viteve 2030, duke e vendosur këtë aleancë në një garë kokë më kokë me afatet e Uashingtonit. Nevoja jetike për energji bërthamore në mjedisin hënor lidhet ngushtë me sfidat ekstreme të ambientit atje, ku një ditë e vetme zgjat sa 29.5 ditë tokësore, duke lënë zona të tëra në errësirë për periudha të gjata kohe. Për mjetet dhe astronautët që kërkojnë punë 24-orëshe, panelet diellore nuk mjaftojnë më. Përfaqësuesit e NASA-s vënë theksin te fakti se teknologjia e fisionit ofron siguri maksimale gjatë netëve hënore dhe në rajonet ku drita e diellit nuk depërton kurrë, siç janë krateret e polit jugor ku shkencëtarët besojnë se fshihen sasi të mëdha akulli. Ky ujë i ngrirë përbën një pasuri të jashtëzakonshme për të ardhmes, pasi mund të shndërrohet në ujë të pijshëm, oksigjen për jetën dhe madje në lëndë djegëse raketash, duke e kthyer energjinë bërthamore në çelësin e mbijetesës dhe zgjerimit të mëtejshëm në hapësirë. Për tri superfuqitë, Hëna ka pushuar së qeni thjesht një laborator shkencor, duke u shndërruar në arenën kryesore të gjeopolitikës hapësinore, ndërkohë që NASA po e integron programin e saj bërthamor me misionet Artemis dhe vizionin afatgjatë për pushtimin e Marsit.