Uashingtoni synon ta kthejë korridorin Armeni-Azerbajxhan në një mundësi strategjike investimi për SHBA-në

Administrata e presidentit amerikan, Donald Trump, ka ndërmarrë nismën për ta shndërruar marrëveshjen e ndërmjetësuar mes Armenisë dhe Azerbajxhanit në një projekt më të prekshëm: një nyjë të rëndësishme transporti që lidh Kaukazin Jugor dhe Azinë Qendrore me tregjet perëndimore, duke krijuar njëkohësisht hapësira të reja investimi për korporatat amerikane. Në një tubim të organizuar në Nju Jork më 23 shtator, drejtues të lartë rajonalë dhe përfaqësues të mbi 40 kompanive u mblodhën për të diskutuar hapat e ardhshëm të projektit të njohur si Rruga Trump për Paqen Ndërkombëtare dhe Prosperitetin (TRIPP). Ky është një nga angazhimet kryesore të Uashingtonit për të kthyer hapjen diplomatike ndërmjet dy shteteve kaukaziane në zhvillim ekonomik dhe tregti rajonale. Kjo ngjarje, e cila u zhvillua në kuadër të punimeve të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, mblodhi personalitete të njohura si i dërguari i posaçëm i Shteteve të Bashkuara, Steve Witkoff, senatori republikan nga Montana, Steve Daines, si dhe funksionarë shtetërorë nga Armenia, Azerbajxhani, Gjeorgjia dhe pesë vendet e Azisë Qendrore. Pavarësisht vullnetit politik, sfida aktuale mbetet konkretizimi i marrëveshjes në infrastrukturë reale, si asfalt, çelik dhe punime ndërtimi. Der më tani nuk ka nisur asnjë punim në terren, ndërkohë që studimet e fizibilitetit janë ende në proces e sipër dhe konkurrenca e kompanive për tenderët e mëdhenj nuk pritet të hapet para fundit të vitit 2026 ose fillimit të vitit 2027. Në optikën e Uashingtonit, TRIPP konceptohet si një korridor multimodal që kalon përmes territorit jugor të Armenisë, duke lidhur Azerbajxhanin me enklavën e tij të Nakçivanit dhe duke ndërtuar një urë lidhëse lindje-perëndim ndërmjet Kaukazit Jugor, Azisë Qendrore dhe ekonomive perëndimore. Edhe pse segmenti i propozuar armen shtrihet në një gjatësi prej rreth 43 kilometrash, ai mbetet çelësi për zgjidhjen e një prej mosmarrëveshjeve më të mprehta që ka prodhuar konflikti disadekadësh mes dy fqinjëve: mënyrën e lidhjes së Azerbajxhanit me Nakçivanin përmes tokës armene. Historia e tensioneve mes Armenisë dhe Azerbajxhanit përfshin dy luftëra të mëdha për kontrollin e Nagorno-Karabakut, rajon i njohur ndërkombëtarisht si pjesë e Azerbajxhanit, por që për shumë vite banohej kryesisht nga armenë etnikë. Pasi Baku rivendosi kontrollin e plotë mbi këtë territor në vitin 2023, pjesa më e madhe e popullsisë armene u largua nga rajoni. Palët dakordësuan tekstin e traktatit të paqes në mars të vitit 2025, ndonëse marrëveshja përfundimtare ende nuk është finalizuar. Gjatë një samiti në Shtëpinë e Bardhë pesë muaj më vonë, kryeministri armen Nikol Pashinian dhe presidenti azerbajxhanas Ilham Aliyev firmosën një deklaratë të përbashkët nën patronazhin e SHBA-së, me qëllim mbylljen e konfliktit historik dhe rivendosjen e linjave të transportit, nismë nga e cila lindi edhe koncepti i TRIPP-it. Qëllimi kryesor i TRIPP-it është garantimi i një tranziti të lirë dhe të pashqetësuar ndërmjet territorit kryesor të Azerbajxhanit dhe Nakçivanit nëpërmjet Armenisë, duke respektuar plotësisht sovranitetin, integritetin territorial dhe juridiksionin armen – një pikë kyçe për shkak të ndjesisë politike rreth kontrollit të këtij aksi rrugor. Plani parashikon që ky projekt të menaxhohet nga një sipërmarrje e përbashkët amerikano-armene, ku SHBA-ja synon të mbajë kontrollin kryesor, duke siguruar kështu një prani dhe ndikim vendimtar amerikan në një zonë gjeostrategjike ku Rusia ka mbajtur historikisht ndikim të ndjeshëm. Sipas projektbuxhetit dhe planifikimit teknik, seksioni armen do të përfshijë në fazat e fundit jo vetëm hekurudha dhe rrugë automobilistike, por edhe rrjete të avancuara të energjisë dhe infrastrukturë digjitale. Nga marrëveshja e paqes te rruga tregtare Duke folur për këtë zhvillim, zyrtar i lartë Witkoff vlerësoi kontributin e Pashinianit dhe Aliyevit për kuptimin e qartë se një marrëveshje paqeje ofron mundësi të reja zhvillimi për rajonin.