A po zbehet ndikimi i Iranit në Ngushticën e Hormuzit? Si po ndryshojnë rrugët e naftës

Volumi i transportit të naftës së papërpunuar nga Gjiri Persik është rikthyer afër niveleve të regjistruara para shpërthimit të konfliktit. Megjithatë, statistikat e fundit dëshmojnë se një pjesë e konsiderueshme e këtij energji-burimi po depërton në tregjet ndërkombëtare përmes korridoreve dhe metodave logjistike që nuk ekzistonin më parë. Kjo dinamikë e re ka shtruar dilemën se mos vallë Teherani po humb gradualisht kontrollin dhe peshën e tij strategjike mbi Ngushticën jetike të Hormuzit. Sipas të dhënave të publikuara nga kompania e analizave të tregjeve të mallrave Kpler, gjatë periudhës 1 deri më 28 shtator, nga ky rajon dolën të paktën 16.5 milionë fuçi naftë në ditë. Kjo shifër arrin mesataren e para-luftës, nëse nga llogaritja hiqet Irani. Edhe pse eksportet e naftës së papërpunuar janë rritur, bllokadat në rafineri vazhdojnë të mbeten sfidë, duke nxitur një shtrenjtim global të karburanteve, veçanërisht të dizelit. Të dhënat zyrtare të Bashkimit Evropian të bëra publike më 1 tetor dëshmojnë se çmimet e dizelit në pikat e shitjes kanë prekur shifra rekord. Rritje të ndjeshme të çmimeve janë regjistruar gjithashtu në tregun e Shteteve të Bashkuara, pavarësisht rimëkëmbjes së dukshme të vëllimit të dërgesave. Ndërkohë, harta e lëvizjes së naftës ka pësuar transformim rrënjësor. Para konfliktit, 83 për qind e naftës së papërpunuar rajonale kalonte drejtpërdrejt përmes Ngushticës së Hormuzit. Gjatë muajit shtator, plot 40 për qind e saj e anashkaloi këtë pikë kyçe, duke u drejtuar përmes tubacioneve dhe rrugëve alternative në territorin e Arabisë Saudite dhe Emirateve të Bashkuara Arabe. Ndërkaq, vetëm rreth 60 për qind, apo 9.9 milionë fuçi në ditë, kaluan fizikisht nëpër Hormuz. Kompania Kpler ka bërë të ditur se më shumë se 70 për qind e naftës që kaloi përmes ngushticës në gusht – muaji i fundit me të dhëna të plota – iu nënshtrua procesit të transferimit nga një anije në tjetrën në det të hapur, në Gjirin e Omanit. Kjo dëshmon qartë se sa larg është operacioni aktual nga tregtia e zakonshme detare. Për autoritetet iraniane, kjo rimëkëmbje e trafikut dëshmon se fuqia e tyre për të bllokuar këtë arterie ujore është kufizuar ndjeshëm. Mohammad Ghaedi, ligjërues në Universitetin George Washington, në një deklaratë për Radion Farda të REL-it, u shpreh se niveli aktual i qarkullimit është tepër i lartë për Teheranin dhe njëkohësisht “i papranueshëm” për udhëheqjen atje. Megjithatë, këto shifra nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht se Irani ka humbur krejtësisht kontrollin mbi Hormuzin. Së pari, Teherani nuk e ka administruar kurrë zyrtarisht këtë ngushticë. Ndikimi i tij gjithmonë është bazuar te potenciali për ta bërë lundrimin tepër të rrezikshëm, duke i detyruar operatorët detarë të llogarisin me kujdes rreziqet dhe shpenzimet e hyrjes në Gjirin Persik. Tani, ky ndikim duket se është zbehur, falë pranisë së forcave amerikane që ofrojnë siguri për transportin tregtar, si dhe aftësisë së kompanive për të gjetur rrugë alternative që shmangin rrezikun e ngushticës. Ellen R. Wald, autore dhe analiste e tregjeve energjetike, theksoi për REL se “vullneti dhe aftësia e Iranit për të sulmuar anijet në Gjirin Persik po bie”, duke u krijuar mundësi cisternave të lundrojnë nën ombrellën e mbrojtjes ushtarake amerikane. Ajo paralajmëroi megjithatë se rritja e trafikut nuk duhet ngatërruar me një kthim në normalitet. Disa kompani lundrimi po ndërmarrin rreziqe të mëdha për të transportuar naftën përmes ngushticës drejt mjeteve lundruese më të mëdha që i presin jashtë Gjirit. Të tjera veprojnë pa mbrojtje sigurimi ose përballen me kushte teskajshme vështirësie. “Kjo nuk është një normalizim i situatës”, u shpreh Wald, duke shtuar se “këto janë rreziqe të larta që shoqërohen me kosto të mëdha financiare”. Në këtë linjë shpjegohet edhe arsyeja pse çmimet e naftës nuk po shënojnë rënie të ndjeshme, pavarësisht rritjes së sasisë së naftës që qarkullon në treg.