Zgjedhja e Presidentit në udhëkryq: A do të arrihet marrëveshja politike apo vendi shkon drejt zgjedhjeve të reja?

Gjykata Kushtetuese e Kosovës ka konfirmuar zyrtarisht të mërkurën se Kuvendi i vendit është konsituar, pavarësisht tejkalimit të afatit prej 30 ditësh, ndërkohë që formimi i Qeverisë është vlerësuar plotësisht në përputhje me dispozitat kushtetuese. Në të njëjtin vendim, institucioni i drejtësisë kushtetuese ka saktësuar se afati prej 60 ditësh për zgjedhjen e Presidentit të Republikës së Kosovës ka filluar zyrtarisht më 8 gusht 2026. Kjo do të thotë se legjislativi ka kohë deri më 6 tetor për të përmbyllur këtë proces dhe për të zgjedhur kreun e ri të shtetit. “Afati gjashtëdhjetë (60)-ditor për zgjedhjen e Presidentit të Republikës së Kosovës, sipas nënparagrafit 3, paragrafit 1 të nenit 82 [Shpërndarja e Kuvendit] të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, ka filluar më 8 gusht 2026 dhe përfundon më 6 tetor 2026”, thuhet qartë në njoftimin e Gjykatës Kushtetuese. Ekspertët e zhvillimeve politike vlerësojnë se koha deri më 6 tetor është mjaft e shkurtër, por nëse subjektet politike kuptojnë ekzistencën e formulës së duhur dhe e zbatojnë atë, një akord është plotësisht i arritshëm. Sipas tyre, hapësira dhe mundësitë për mirëkuptim dhe lëshime të ndërsjella ekzistojnë. Analisti politik Lirim Gashi vlerëson se 11 ditë mbeten një afat tejet i kufizuar për skenën politike kosovare që të arrijë një konsensus për çështjen e presidencës. Ai thekson se bllokada është e natyrës politike dhe jo matematikore, ndërkohë që formula kushtetuese tashmë është e qartë. “Unë nuk do të bëja gabimin klasik kosovar që ta pyesja fallxhoren politike për rezultatin e negociatave. Në Kosovë, edhe meteorologët kanë më pak vështirësi të parashikojnë motin sesa analistët të parashikojnë se çfarë do të bëjë një deputet kur i afrohet kutisë së votimit. Ajo që mund të them është se 11 ditë janë shumë pak për politikën kosovare, por jashtëzakonisht shumë për një marrëveshje që palët vërtet duan ta bëjnë. Problemi nuk është matematikor. Është politik. Presidenti kërkon mbështetje të gjerë parlamentare dhe Kushtetuta e përcakton qartë procedurën: në dy votimet e para kërkohet shumica prej dy të tretash, ndërsa në të tretin votohet mes dy kandidatëve më të votuar dhe kërkohet shumica e të gjithë deputetëve. Pra, formula ekziston. Ajo që mungon zakonisht është dëshira për ta përdorur formulën pa e pyetur fillimisht kalkulatorin partiak. Në fund të fundit, Presidenti nuk duhet të zgjidhet si kryetar i një partie, por si kreu i shtetit. Nëse partitë arrijnë ta kuptojnë këtë brenda këtyre ditëve, marrëveshja është e mundshme. Nëse vazhdojnë ta shohin presidencën si një trofe në luftën mes partive, atëherë edhe 13 muaj do të ishin pak”, deklaron Gashi. Sipas tij, vullneti për kompromis mbetet pikëpyetja kryesore, ndërsa thelbi i një marrëveshjeje të tillë konsiston në pranimin e faktit se kreu i shtetit nuk duhet të përbëjë as shpërblim për fituesit dhe as ndëshkim për pakicat parlamentare. “Hapësira për kompromis ekziston. Pyetja është nëse ekziston edhe kompromisi. Në Kosovë kemi një fenomen interesant: partitë politike shpesh janë shumë të gatshme të bëjnë kompromis me realitetin, por shumë më pak të gatshme të bëjnë kompromis me njëra-tjetrën. Megjithatë, tani situata është më konkrete. Gjykata Kushtetuese ka përcaktuar se afati 60-ditor ka nisur më 8 gusht dhe përfundon më 6 tetor. Kjo do të thotë se ora politike nuk është më në murin e sallës së Kuvendit. Është në tavolinën e secilit lider. Dhe këtu vjen paradoksi kosovar: të gjithë flasin për stabilitet institucional, por secili dëshiron që stabiliteti të vijë me firmën e tjetrit. Kompromisi do të ishte që partitë të pranonin një parim shumë të thjeshtë: Presidenti nuk është as shpërblim partiak, as mjet presioni”, përfundon ai.