Alpet zvicerane në alarm: Akullnajat shkrihen me ritme drastike dhe humbasin 20% të masës në pesë vjet

Peizazhi malor i Zvicrës po pëson transformime rrënjësore, pasi akullnajat e vendit kanë humbur afro një të pestën e vëllimit të tyre akullnajor brenda një periudhe pesëvjeçare. Zonat dikur të zbardhura nga shtresa të trasha akulli tashmë janë shndërruar në hapësira shkëmbore, të cilat ekspertët e fushës i cilësojnë si “shkretëtira hënore”. Referuar të dhënave nga raporti vjetor i monitorimit, vetëm gjatë tetë muajve të parë të vitit 2026, akullnajat zvicerane shënuan një zvogëlim prej 5.5% të vëllimit të tyre. Kjo ulje e fundit e çon bilancin total të humbjeve të akullit që nga viti 2021 në kuotën e 19.4%. Megjithëse sezoni i verës i vitit 2026 shënoi temperatura edhe më të larta, vëllimi i akullit të shkrirë rezultoi pakëz më i ulët krahasuar me shifrën rekord të shënuar në vitin 2022. Hulumtuesit shkencorë e fatkeqësinë mjedisore e lidhin ngushtësisht me valët intensive të të nxehtit dhe një sezon dimëror që u shoqërua me reshje shumë të pakta dëbore. Matthias Huss, glaciolog pranë institucionit ETH Zürich dhe drejtues i këtij raporti, thekson se opinioni publik shpesh nuk arrin ta rrokë shpejtësinë alarmante me të cilën po tërhiqen akullnajat. Sipas tij, vetëm një brezni më parë, disa nga këto sipërfaqe që sot shfaqen plotësisht të zhveshura, mbaheshin të mbuluara nga qindra metra akull. “Është mbresëlënëse të qëndrosh në këtë peizazh hënor, ku vetëm pak vite më parë kishte një shtresë të madhe akulli. Tani është një shkretëtirë shkëmbore, ku kanë mbetur vetëm disa blloqe të vjetra akulli që shkrihen mbi shkëmbinjtë e nxehtë”, u shpreh Huss. Dokumenti zyrtar, i përpiluar nga Rrjeti Zviceran i Monitorimit të Akullnajave në bashkëpunim të ngushtë me Komisionin Zviceran për Vëzhgimin e Kriosferës, dëshmon se trashësia mesatare e akullnajave të veçanta pësoi rënie nga 2.5 deri në 4 metra gjatë harkut kohor të vitit 2026. Në vijim të gjetjeve, ekspertët kanë konstatuar një dukuri tejet shqetësuese: disa prej akullnajave nuk po vuajnë vetëm shkrirjen sipërfaqësore, por po përjetojnë shembje të brendshme. Qarkullimi i ujërave nën akull prodhon hapësira të zbrazëta, të cilat dobësojnë skeletin strukturor dhe sjellin rrëzimin e pjesëve të tëra. “Ka zgavra të mëdha, si vrima në djathë, në mes të akullit, me çati që shemben. Këto procese i copëtojnë akullnajat dhe bëjnë që tërheqja e tyre të përshpejtohet edhe më shumë”, sqaroi Huss. Kontinenti evropian po nxehet me ritme rreth dy herë më të shpejta se mesatarja botërore, ndërsa rajonet alpine përfaqësojnë pikërisht zonat ku këto shndërmrime shfaqen në formën e tyre më brutale. Analizat e kryera nga MeteoSwiss tregojnë se harku kohor nga prilli deri në shtator 2026 përbën periudhën gjashtëmujore verore më të nxehtë dhe më të thatë në Zvicër qysh nga viti 1864, kohë kur kanë nisur regjistrimet zyrtare meteorologjike. Pavarësisht temperaturave më të larta të këtij viti në raport me verën e 2022-shit, sasia e humbur e akullit rezultoi disi më e ulët. Ky frenim i lehtë i atribuohet pranisë më të paktë të pluhurit saharian mbi sipërfaqet e akullnajave, si dhe një shtrese pak më të trashë dëbore në mbyllje të dimrit. Prania e pluhurit nga Sahara shërben si faktor tejet negativ për akullnajat, sepse errëson dëborën dhe ul ndjeshëm aftësinë e saj për të reflektuar rrezet e diellit, duke nxitur kështu shkrirjen e shpejtë. Gjatë muajit shtator, glaciologu Huss vizitoi ish-akullnajën Plattalvafirn, e njohur ndryshe edhe si akullnaja Griess, e cila dikur shtrihej mbi një faqe të tërë mali. Brenda një harku prej vetëm dy dekadash, kjo zonë ka humbur 99% të sipërfaqes së saj. Sipas specialistit, kontrasti me të kaluarën është rrënjësor. “Ajo që ishte ndryshe në atë kohë ishte se ritmet e tërheqjes ishin ende në një nivel normal. Ajo që po shohim tani është një shpërthim i plotë i ritmeve të shkrirjes, që po çon në shpërbërjen e akullnajave. Ato po bien vërtet copë-copë”, përfundoi ai.