Pas lirimit nga burgu në Iran, ish-të burgosurit politikë përballen me pengesat e kthimit të sendeve personale

Kur aktivistja Sanaz Yekta u kthye në vatrën e saj familjare gjatë muajit shkurt, pas një periudhe paraburgimi në burgun famëkeq Evin të Iranit, ajo vuri re se një pjesë e konsiderueshme e pasurisë së saj personale ishte zhdukur. Forcat e rendit kishin ndërmarrë një bastisje në banesën e saj në kryeqytetin Teheran, pasi ajo ishte vënë në pranga në vitin 2025 nën akuzat për fyerje ndaj udhëheqësit suprem. Sipas dëshmisë së saj, agjentët i kishin sekuestruar stoli të çmuara prej ari dhe argjendi, si dhe një orë inteligjente. Pavarësisht se 46-vjeçarja ka rifituar lirinë, autoritetet shtetërore po vazhdojnë t'i mbajnë peng sendet e saj, duke sfiduar hapur edhe vendimin e gjykatës që kishte urdhëruar kthimin e tyre të menjëhershëm. "Vërtet nuk e di se si duhet t’i kthej sendet e mia," u shpreh Yekta gjatë një interviste për Radion Farda. "Unë vërtet kam nevojë për këto sende," theksoi më tej banorja nga Teherani. Aktivistët e të drejtave të njeriut vënë në dukje se strukturat shtetërore zakonisht refuzojnë t'ua kthejnë pasurinë personave që cilësohen si të burgosur politikë, një taktikë kjo që synon t'i ndëshkojë ata edhe pasi të kenë lënë qelitë e burgut. Për këtë kategori individësh, humbja e sendeve përbën një goditje të rëndë ekonomike, aq më tepër kur atyre u ndalohet rreptësisht puna në institucionet shtetërore. Kriza e rëndë financiare në Iran, e cila është acaruar edhe më shumë nga tensionet shtatëmujore me Shtetet e Bashkuara, i lë këta qytetarë në një gjendje tejet të cenueshme. "Pse u duhet institucioneve të sigurisë ari i një të burgosuri politik?" pyeti retorikisht Yekta, e cila i përket komunitetit hebre të Iranit. "Kur të burgosurit politikë lirohen, ata kanë nevoja financiare dhe e kanë jashtëzakonisht të vështirë të gjejnë një mundësi punësimi." Gjatë viteve të fundit, Yekta ka përjetuar disa herë ndalime dhe lirime nga paraburgimi. Në vitin 2024, ajo u mbajt e izoluar për gjashtë muaj, pasi u akuzua se kishte valëvitur një flamur të Izraelit në mjedise publike dhe kishte shprehur mbështetje për armikun kryesor të Republikës Islamike. Më vonë, kah fundi i vitit të kaluar, ajo u dënua me pesë vjet burgim për fyerje ndaj liderit suprem, por u la e lirë para afatit për motive shëndetësore. Raste të ngjashme janë denoncuar publikisht edhe nga ish-të burgosur të tjerë politikë. Mohammad Habibi, një mësues i njohur dhe aktivist i sindikatave, tregoi se kur u arrestua në vitin 2022, policia i sekuestroi dy telefona celularë, një kompjuter portativ dhe literaturë të ndryshme, të cilat nuk i janë kthyer as sot e kësaj dite. "Ata e quajnë konfiskim; në realitet, është plaçkitje," shkroi Habibi në një postim në platformën sociale X. Ndërkohë, Mehdi Mahmoudian, një aktivist i shquar për të drejtat e njeriut dhe gjithashtu ish-i burgosur politik, bëri të aforizuar se autoritetet kanë refuzuar t’i kthejnë sendet personale, duke përfshirë telefonat, edhe tetë muaj pas lirimit të tij. Sipas tij, kjo situatë ka ndodhur pavarësisht urdhëresave të njëpasnjëshme gjyqësore që kërkonin kthimin e pronës. "Duket se në Republikën Islamike, një urdhër gjykate nuk është asgjë më shumë se një copë letër. Prandaj, me sa duket, pronësia e qytetarëve respektohet vetëm për aq kohë sa një institucion i sigurisë nuk ka vënë syrin te sendet e tyre," shkroi Mahmoudian në X më 16 shtator. "Kur një institucion i sigurisë konfiskon pronën e njerëzve dhe shpërfill urdhrin gjyqësor për ta kthyer atë, konfiskimi është thjesht një emër i sjellshëm për përvetësimin e pasurisë së tjetrit," shtoi ai. Sipas dispozitave të Kodit Penal në Iran, sendet e sekuestruara duhet t'i kthehen pronarit sapo të mos jenë më të nevojshme për hetimet penale, përveç rasteve kur mbi to rëndon një kontestim pronësie apo kur ato i nënshtrohen shkatërrimit të ligjshëm. Megjithatë, avokati iranian dhe eksperti ligjor me seli në Turqi, Mousa Barzin, deklaroi për Radion Farda se në praktikë ky parim rrallëherë zbatohet.