Struktura e tregut të punës në Shqipëri: Rreth 74% e të punësuarve angazhohen në profesione të nivelit të mesëm

Tregu i punës në Shqipëri vijon të karakterizohet nga një përqendrim i lartë në sektorët që kërkojnë kualifikim të ndërmjetëm. Kjo e dhënë reflekton drejtpërdrejt modelin aktual ekonomik të vendit, i cili bazohet kryesisht te shërbimet, industria përpunuese, ndërtimi dhe sektori bujqësor. Sipas një raporti të detajuar të publikuar nga Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) për vitin 2024, rreth 74% e forcës punëtore aktive në Shqipëri kryen funksione që kërkojnë aftësi të nivelit të mesëm. Nga ana tjetër, vetëm një pjesë e kufizuar prej 26% e të punësuarve menaxhojnë role që kërkojnë nivele të tjera kualifikimi, qofshin këto shumë të larta apo minimale. Ky dominim i theksuar i profesioneve me kualifikim të mesëm buron nga natyra e vetë ekonomisë shqiptare. Pjesa dërrmuese e vendeve të reja të punës krijohet në fusha ku arsimimi i lartë apo i specializuar nuk përbën kusht parësor. Sektorë kyç si tregtia, shërbimet, ndërtimi dhe përpunimi mbështeten tradicionalisht te teknikët, operatorët, punonjësit e shërbimit dhe zanatçinjtë e ndryshëm. Një tjetër pengesë për zhvillimin e një tregu me vlerë të lartë të shtuar mbetet mungesa e investimeve në sektorët e avancuar, si teknologjia e informacionit, kërkimi shkencor, inxhinieria e specializuar dhe shërbimet profesionale. Aktualisht, industria vendase bazohet kryesisht te forca e lirë e punës, duke shfaqur një mbështetje mjaft të ulët te inovacioni dhe teknologjitë e reja. Kjo dinamikë reflektohet edhe në kërkesat e përditshme të sipërmarrjeve. Ndonëse bizneset shpesh ngrenë shqetësimin e mungesës së profileve shumë specifike, oferta reale e tregut mbetet e orientuar drejt pozicioneve që kërkojnë pak përvojë dhe përgatitje të ulët profesionale. Për të rritur produktivitetin dhe për të përshtatur krahun e punës me sfidat moderne, ILO sugjeron forcimin e arsimit profesional, trajnimet e vazhdueshme dhe zhvillimin e aftësive të reja në përputhje me transformimin e tregut. Ndërkohë, të dhënat zyrtare të administruara nga Agjencia Kombëtare e Punësimit dhe Punëve (AKPA) për periudhën janar-dhjetor 2025 tregojnë një dinamikë në rritje të kërkesës për punë. Gjatë këtij viti, zyrat shtetërore të punësimit kanë shpallur gjithsej 68,860 vende të lira pune, duke shënuar një rritje prej 12% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Nëse analizojmë kategoritë e kërkuara, vihet re se tregu ka nevojë urgjente për punëtorë të thjeshtë. Profesionet elementare kryesojnë me 29.9% të të gjitha kërkesave. Kjo kategori pasohet nga zanatçinjtë dhe profesionet e ngjashme me 23.7%, punonjësit e sektorit të shitjeve dhe shërbimeve me 15.9%, si dhe punëtorët e industrisë me 10.5%. Në krahun tjetër, kërkesa për pozicione që kërkojnë përgatitje akademike ose formim të lartë teknik mbetet mjaft modeste për vitin 2025. Sipas të dhënave të AKPA-s, kategoria e 'specialistëve me arsim të lartë' – ku përfshihen role analitike, menaxhimi apo funksione të specializuara teknike – përfaqëson vetëm 6.4% të të gjitha vendeve të lira të punës të shpallura gjatë kësaj periudhe.