Sfidat në prokurim: Kërkohet mbikëqyrje më e rreptë për tenderët mbi 98 milionë euro

Iniciativa për Progres (INPO) ka bërë publike gjetjet e raportit më të ri të titulluar “Integriteti dhe ligjshmëria në ciklin e tenderimit”, material ky që hedh dritë mbi zonat e rrezikut dhe sfidat ligjore gjatë zhvillimit të procedurave të prokurimit publik. Dokumenti u prezantua në kuadër të një tryeze tryezë-diskutimi, ku u bashkuan përfaqësues të ndryshëm të institucioneve shtetërore, ekspertë të fushës dhe zyrtarë të prokurimit. Qëllimi i këtij takimi ishte shqyrtimi i pengesave të konstatuara gjatë procesit të tenderimit dhe gjetja e mundësive për zbatim më rigoroz të rregullave në praktikë. Sipas të dhënave zyrtare të bëra publike, INPO ka ndjekur nga afër shtatë aktivitete të prokurimit publik që kanë përfunduar me lidhjen e kontratave përgjatë gjysmës së parë të vitit 2026. Këto nisma përfshijnë sektorë kyç si ai i arsimit, shëndetësisë, infrastrukturës dhe sigurisë, vlera e parashikuar e të cilave kap shifrën prej mbi 98 milionë eurosh. Procesi i monitorimit dëshmon se cenimi i integritetit dhe ligjshmërisë mund të shfaqet në çdo hallkë të prokurimit. Kjo përfshin periudhën e përcaktimit të kritereve për konkurrim, procesin e vlerësimit dhe të verifikimit të dosjeve të ofertuesve, kohëzgjatjen e procedurave, si dhe menaxhimin e sfidave që vijnë si pasojë e ankesave dhe rivlerësimeve. Një nga konstatimet kryesore të raportit evidenton mospërputhje dhe dallime në kriteret e vendosura mes projekteve që kanë natyrë të ngjashme. Janë vërejtur ndryshime sa i përket kërkesave për stafin, numrin e punonjësve, licencat e nevojshme, certifikimet dhe kapacitetet teknike. Sipas INPO-s, këto dallime nuk përbëjnë domosdoshmërisht shkelje ligjore, mirëpo ato kërkojnë një arsyetim të bazuar, objektiv dhe në përpjesëtim të drejtë me natyrën dhe kompleksitetin e kontratës. Gjithashtu, raporti vë inkurajon vëmendjen te rastet kur mangësi thelbësore në dokumentacionin e kompanive ofertuese janë zbuluar vetëm pas kërkesave për rishqyrtim apo pas ankesave të drejtuara në Organin Shqyrtues të Prokurimit. Kjo situatë dëshmon domosdoshmërinë që verifikimi i ofertave të jetë tejet i detajuar qysh në fazat e para, dhe se vendimet e autoriteteve kontraktuese duhet të mbështeten mbi kontrolle rigoroze dhe argumente të verifikueshme. Një tjetër sfidë shqetësuese mbetet zvarritja e procedurave. Në disa prej rasteve të monitoruara, faza e vlerësimit është zgjatur tej mase, duke penguar rrjedhën e përgjithshme të procesit dhe, në raste të caktuara, duke dëmtuar konkurrencën e lirë dhe vijimësinë e ofrimit të shërbimeve për qytetarët. Raporti thekson se lëshimet në faza të hershme prodhojnë efekte negative zinxhir në gjithë ciklin e prokurimit. Gjatë diskutimeve në tryezë u nënvizua fakti se këto dukuri negative janë të pranishme në praktikën e përditshme dhe kërkojnë angazhim afatgjatë për zgjidhjen e tyre. Vëmendje e veçantë iu kushtua nevojës për rritjen e përgjegjësisë nga ana e autoriteteve kontraktuese, shtrëngimit të masave kontrolluese dhe zbatimit të pandërprerë të rregullave në çdo fazë të tenderimit. Për organizatën INPO, transparenca dhe hapja e dokumentacionit për publikun mbeten parimore dhe të domosdoshme, por ato nuk mjaftojnë për të siguruar integritet të plotë. Janë të nevojshme kontrolle më të rrepta në faza fillestare, kritere të arsyetuara mirë, verifikim i imtësishëm i dokumenteve dhe një menaxhim më i shpejtë e efikas i procedurave. Në fund, raporti sugjeron që autoritetet kontraktuese të arsyetojnë me shkrim çdo kriter specifik të vënë për tenderët, të kryejnë një kontroll gjithëpërfshirës të dosjeve para se të marrin vendimin paraprak, të respektojnë rreptësisht afatet ligjore dhe të qartësojnë dosjen e tenderit para se ajo të bëhet publike, me qëllim që të parandalohen keqkuptimet, zvarritjet dhe problemet e mundshme.