Lajmetereja | --:-- | Kosovë & Rajoni
Aktuale

Labirinti i mendjes: A është 'vetvetja' jonë thjesht një konstrukt i trurit?

Redaksia Lajmetereja • 22-11-2026 18:21
Shpërndaj:
Reklamë e Sponsorizuar
Labirinti i mendjes: A është 'vetvetja' jonë thjesht një konstrukt i trurit?
Ne shpesh jemi të bindur se e njohim mirë qenien që banon brenda nesh – dëshirat, ankthet dhe mendimet tona na duken si një libër i hapur. Megjithatë, lind një pikëpyetje thelbësore: çfarë ndodh nëse koncepti ynë për “unë” nuk është një qendër komande e palëkundur, por një rrëfim që truri ynë e ndërton në mënyrë të vazhdueshme? Provoni të bëni një eksperiment të thjeshtë: mbyllni sytë dhe përpiquni të mbani mendjen bosh, pa asnjë mendim. Brenda pak sekondash, një mendim do të shfaqet në mënyrë spontane. Mund të jetë një detyrë e papërfunduar, një kujtim i zbehtë apo një shqetësim i çastit. Pyetja që shtrohet është: kush e krijoi këtë mendim? Ju nuk e keni urdhëruar shfaqjen e tij, e megjithatë, sapo ai lind, ju e përvetësoni atë si të tyrin. Kjo pasiguri mbi kontrollin e mendimeve tona ngre një dilemë të vjetër: a jemi ne vërtet zotër të mendjes sonë? Ky mister ka sfiduar filozofët ndër shekuj, ndërsa sot neuroshkenca tenton ta shpjegojë përmes mekanizmave biologjikë të trurit. Megjithatë, shkenca ende nuk ka arritur të japë një përgjigje përfundimtare për faktin se pse ekziston një “vëzhgues” i brendshëm që përjeton gjithë këtë aktivitet neuronal. Në shekullin e XVII, René Descartes e ktheu mendimin në gurëthemel të ekzistencës me thënien e famshme “Mendoj, pra jam”. Sipas tij, dyshimi dhe mendimi ishin dëshmia e pakontestueshme e qenies. Por, a mjafton kjo për të vërtetuar se pas çdo mendimi qëndron një entitet i pandryshueshëm që mban frenat? David Hume, filozofi skocez i shekullit XVIII, e vuri në dyshim këtë pikëpamje. Kur ai kërkonte brenda vetes, gjente vetëm një seri ndjesish, emocionesh dhe kujtimesh, por kurrë një “unë” të veçuar nga këto përvoja. Për Hume-in, vetvetja nuk është një substancë fikse, por një rrjedhë përjetimesh të ndërlidhura. Kjo qasje përputhet çuditërisht me zbulimet moderne, ku shkenca nuk ka gjetur asnjë “dhomë komande” apo një qendër të vetme ku qëndron identiteti ynë; përkundrazi, ai është rezultat i një rrjeti kompleks të sistemeve nervore. Kjo na çon te teoria e “iluzionizmit”, e mbështetur nga mendimtarë si Daniel Dennett dhe Keith Frankish. Sipas tyre, vetëdija nuk është një mister metafizik, por një interpretim që truri ynë i jep përvojave tona. Kur filozofët thonë se vetvetja është një iluzion, ata nuk mohojnë realitetin e emocioneve apo dhimbjes, por sugjerojnë se ne u veshim atyre veti që në të vërtetë nuk i posedojnë. Ashtu si një iluzion optik që na mashtron syrin, edhe perceptimi ynë për një “unë” të qëndrueshëm mund të jetë një konstrukt i sofistikuar i mendjes sonë.
Reklamë e Sponsorizuar
Ky artikull është përgatitur dhe verifikuar nga redaksia e Lajmet e Reja. Të gjitha të drejtat janë të rezervuara.
Reklamë e Sponsorizuar
Shpërndaj këtë lajm:

Lajmet e Reja, gjithmonë me ty

Ndiq lajmet më të fundit edhe nga aplikacioni në telefon.

Privatësia dhe Cookies

Ne përdorim cookies dhe teknologji të palëve të treta (si Google AdSense) për të analizuar trafikun dhe për të personalizuar përmbajtjen dhe reklamat. Duke vazhduar navigimin, ju pranoni përdorimin e tyre. Lexoni më shumë në Politikën e Privatësisë.

Reklamë e Sponsorizuar