Ëndrra e copëtuar: Vajzat afgane përballen me dyert e mbyllura të arsimit edhe në Iran e Pakistan

Zahra ndodhej vetëm pak muaj larg diplomimit në degën e mjekësisë në Kabul, kur regjimi taliban vendosi ndalimin e plotë të studimeve universitare për gratë. Për t'i dhënë mundësi asaj dhe motrës së saj që të vazhdonin shkollimin, familja u transferua në Iran, por katër vite më vonë, të dyja gjenden sërish jashtë sistemit arsimor. "Viza jonë skadoi shpejt dhe, pa leje qëndrimi të ligjshme, na u mohua e drejta për të studiuar", tregon ajo. Për shkak të shqetësimeve serioze për sigurinë, identiteti i Zahrës dhe i grave të tjera afgane të përfshira në këtë raportim është mbajtur konfidencial. "Kudo që aplikuam për të ndjekur arsimin në Iran, nuk morëm asnjë përgjigje pozitive", deklaroi ajo përmes një lidhjeje telefonike nga Teherani, duke shtuar se ajo nuk është e vetmja që po përballet me këtë dramë, pasi qindra vajza afgane ndajnë të njëjtin fat. Pas largimit nga vendlindja për shkak të ndalimit të shkollimit të mesëm dhe të lartë nga talibanët, shumë vajza që kërkuan strehim në shtetet fqinjë, si Irani dhe Pakistan, po ndeshen me pengesa të reja. Autoritetet në Teheran dhe Islamabad kanë shtrënguar ndjeshëm masat e qëndrimit dhe kanë nisur valë të gjera dëbimesh për shtetasit afganë. Talibanët i dhanë goditjen e parë arsimit të vajzave në mars të vitit 2022, kur pezulluan mësimin përtej klasës së gjashtë, ndërsa në dhjetor të po atij viti ndaluan edhe dyert e universiteteve për to. Më pas, në dhjetor të vitit 2024, grave iu hoq përfundimisht e drejta për të ndjekur kurse të trajnimit mjekësor. Sipas të dhënave të OKB-së të publikuara në gusht, rreth 2.4 milionë vajza në Afganistan kanë mbetur pa arsimim të mesëm që prej rikthimit të grupit ultrakonservator në pushtet në gusht të vitit 2021. Organizata ka theksuar se Afganistani mbetet rasti i vetëm në botë ku gjinia femërore privohet zyrtarisht nga arsimi i mesëm dhe i lartë. Roya, një tjetër qytetare afgane që jeton në Teheran, tregon se u largua nga vendi i saj para katër vjetësh pikërisht për të mos hequr dorë nga ambiciet akademike. "Gjithmonë kam dashur të studioj, të marr një diplomë masteri dhe të bëj diçka me jetën time. Kjo ishte arsyeja pse u largova nga vendi im", u shpreh ajo. Aplikimet e saj në disa universitete iraniane për studimet e nivelit master u refuzuan, pavarësisht se ajo zotëronte një diplomë bachelor, pasi mungesa e dokumentacionit të rregullt ligjor u bë pengesë insuperabël. Të dyja gratë konfirmojnë se jetojnë nën ankthin e vazhdueshëm të dëbimit, ndërkohë që shifrat tregojnë se rreth 1.9 milion afganë u kthyen nga Irani gjatë vitit 2025, prej të cilëve 1.26 milionë u dëbuan me dhunë. Kjo tendencë e largimeve të detyruara ka vazhduar edhe përgjatë vitit 2026. Sipas statistikave të Kombeve të Bashkuara, deri më 12 tetor janë dëbuar afërsisht 492.300 persona. Situata u acarua në mars të vitit 2025, kur skaduan fletëregjistrimet që garantonin një status të përkohshëm ligjor për rreth dy milionë afganë në territorin iranian. Duke filluar nga 21 marsi i vitit 2025, qeveria iraniane kufizoi në mënyrë drastike qasjen në shërbime bazë për të huajt pa dokumente të vregullta, duke përfshirë këtu edhe të drejtën për arsimim. Megjithatë, zyrtarët iranianë insistojnë se dyert nuk janë mbyllur plotësisht për të gjithë. Nader Yarahmadi, drejtues i Qendrës për Shtetasit e Huaj dhe Emigrantët pranë Ministrisë së Brendshme, deklaroi më 27 shtator për agjencinë e lajmeve Tasnim se fëmijët afganë mund të vijojnë shkollën edhe pa dokumentacion të plotë, nëse prindërit e tyre disponojnë leje të vlefshme qëndrimi, ndërsa letrat mund të rregullohen përgjatë vitit shkollor. Edhe e përditshmja iraniane në gjuhën angleze, Tehran Times, ka raportuar se fëmijët afganë kanë mundësi të studiojnë krahas nxënësve vendas pa u ngarkuar me tarifa shtesë. Veprimet në terren megjithatë vazhdojnë të lënë shumë të rinj në pasiguri të plotë.