Zbardhet aktgjykimi i Kushtetueses: Çfarë thuhet për fatin e Kuvendit, Qeverisë dhe zgjedhjen e Presidentit

Gjykata Kushtetuese e Kosovës ka bërë publike ditën e martë dokumentin e plotë të aktgjykimit që lidhet me rastet KO256/26 dhe KO258/26. Ky vendim trajton në detaje kushtetutshmerinë e procesit të konstituimit të Kuvendit, zgjedhjes së Kryesisë dhe ekzekutivit, si dhe përcakton afatet për zgjedhjen e të parit të vendit, Presidentit të Republikës së Kosovës. Vendimi zyrtar, i cili mban datën e miratimit 23 shtator, përfshin një arsyetim të gjerë juridik rreth mënyrës se si duhet të lexohen afatet kushtetuese dhe pasojat që sjell tejkalimi i tyre në praktikën institucionale. Në dispozitivin e saj, trupi gjykues ka konstatuar se ligjvënësi e ka përmbyllur procesin e konstituimit pasi kishin kaluar tashmë 30 ditët e parapara me Kushtetutë. Megjithatë, institucioni më i lartë i drejtësisë kushtetuese ka sqaruar prerazi se kjo vonesë nuk sjell si pasojë shpërndarjen automatike të legjislativit. Sipas të gjeturave të Gjykatës, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve kishte certifikuar rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të 7 qershorit më datë 8 korrik të këtij viti. Për rrjedhojë, afati prej 30 ditësh për finalizimin e konstituimit të Kuvendit kishte skaduar zyrtarisht më 7 gusht. Gjykata ka sjellë në vëmendje nenin 66 të Kushtetutës, duke theksuar se seanca konstituive nuk mjafton të nisë brenda afatit ligjor, por ajo duhet domosdoshmërisht të përmbyllet me të gjithë komponentët e saj kyç. Këto elemente thelbësore, sipas sqarimit të aktgjykimit, përfshijnë verifikimin e mandateve të deputetëve të rinj, dhënien e betimit solemn, si dhe zgjedhjen e Kryetarit dhe nënkryetarëve të Kuvendit. “Procedura për fillimin dhe përfundimin e Seancës Konstituive është e rëndësisë substanciale dhe funksionale”, thuhet ndër të tjera në dokument, ku nënvizohet nevoja e realizimit të të gjitha veprimeve kushtetuese brenda afateve. Lidhur me arsyet e konstatimit të kalimit të afatit, Gjykata është bazuar në faktin se ndonëse rezultatet u certifikuan më 8 korrik dhe seanca nisi më 6 gusht, deputetët atë ditë vetëm verifikuan mandatet dhe u betuan. Nga ana tjetër, zgjedhja e Kryetares së Kuvendit ndodhi më 9 shtator, kurse procesi për votimin e nënkryetarëve u shtri në datat 11 dhe 13 shtator, duke dëshmuar se afati prej 30 ditësh i kishte rënë skadencës më 7 gusht. Gjykata gjithashtu vuri në dukje se pas seancës së 8 gushtit, vijimi i punimeve u la për datën 9 shtator, duke shkelur rregullin e Rregullores së Kuvendit që përcakton se ndërprerjet nuk guxojnë të jenë më të gjata se 48 orë. Për institucionin e drejtësisë, Rregullorja e Kuvendit ka karakter detyrues dhe Kryesuesi i seancës ka detyrimin t'i përdorë kompetencat e tij për të garantuar mbarëvajtjen brenda kornizave kushtetuese dhe procedurale. Në një nga pikat më kyçe të aktgjykimit, bëhet e qartë se tejkalimi i afatit 30-ditor nuk shkakton shpërndarjen automatike të Kuvendit dhe as nuk prodhon domosdoshmërisht zgjedhje të reja të parakohshme. Gjykata argumenton se akti i lartë juridik i vendit nuk parashikon ndëshkimin me shpërndarje në rast të dështimit për t'u konstituar brenda afatit. Megjithatë, kjo nuk nënkupton se afati 30-ditor ka një natyrë thjesht orientuese për partitë dhe institucionet e reja të dala nga zgjedhjet. Sipas qëndrimit zyrtar, afati mbetet plotësisht i detyrueshëm, por kërkon një ndarje të qartë mes fuqisë detyruese të vetë normës dhe pasojave ligjore që lidhen me mosrespektimin e saj. “Karakteri detyrues i një dispozite kushtetuese duhet dalluar nga përcaktimi i pasojave që rrjedhin nga mosrespektimi i saj”, saktësohet në aktgjykim. Për më tepër, Gjykata bën me dije se pavarësisht kalimit të afatit, përfaqësuesit e popullit në Kuvend mbeten të obliguar që ta çojnë deri në fund procesin e plotë të konstituimit të institucionit më të lartë ligjvënës.