Ndryshimi i arkitekturës së sigurisë në Evropë: Pse ekspertët po alarmojnë mbi planet e reja dhe kërkesat e Moskës?

Ekspertët e çështjeve gjeopolitike po tërheqin vëmendjen mbi rreziqet e mëdha që sjell rishikimi i sistemit të sigurisë në kontinentin evropian. Sipas tyre, një lëvizje e tillë do të nënkuptonte përmbushjen e një synimi të hershëm të Moskës për të rinegociuar rendin ndërkombëtar të krijuar pas Luftës së Dytë Botërore. E ndërsa udhëheqësit evropianë kishin arritur të gjenin kompromise përballë kërkesave të mëparshme të presidentit amerikan Donald Trump, ata u befasuan kur mësuan se ai kishte zhvilluar bisedime me zyrtarët rusë pikërisht për këtë temë tejet sensitive. Pas një takimi të zhvilluar javën e kaluar në Shtëpinë e Bardhë me të dërguarin e presidentit rus, Kirill Dmitriev, Trump deklaroi se po përgatitet një marrëveshje gjithëpërfshirëse që tejkalon çështjen e Ukrainës dhe përfshin të gjithë Evropën, pa dhënë sqarime se çfarë përmbante konkretisht ky nocion. Në të njëjtën linjë, edhe emissari amerikan Jared Kushner bëri të ditur se po shqyrtonte një model më të gjerë të sigurisë evropiane përpara se të udhëtonte drejt Abu Dabit për takime me përfaqësuesit rusë dhe ukrainas, duke theksuar se rajoni ka më shumë se tre dekada që përballet me vështirësi për ndërtimin e një stabiliteti të qëndrueshëm. Diplomacia evropiane reagoi me shqetësim të menjëhershëm ndaj kësaj qasjeje të Uashingtonit për arritjen e paqes në Ukrainë. Druajtja kryesore e aleatëve evropianë lidhet me rrezikun e rikthimit të sferave të ndikimit të Rusisë dhe zbehjes së rolit të NATO-s. Përfaqësuesja e Lartë e Bashkimit Evropian për Politikë të Jashtme, Kaja Kallas, nënvizoi se Evropa e ka tashmë kornizën e saj të sigurisë të mbështetur te NATO dhe BE-ja, duke kërkuar që fokusi të mbetet te integrimi i plotë i Ukrainës në këtë strukturë. Gjatë bisedimeve të mbajtura në Abu Dabi gjatë kësaj jave, pala ruse e bëri të qartë se kërkonte diskutimin e një kornize më të gjerë të sigurisë evropiane përpara se të trajtoheshin detajet e konfliktit armatosur. Historiani i periudhës së Luftës së Ftohtë, Michael Kimmage, vëren se retorika rreth kësaj arkitekture është pjesë e strategjisë dhe narrativës propagandistike të Moskës për të arsyetuar sulmin e saj ushtarak. Udhëheqësit rusë, përfshirë presidentin Vladimir Putin, pretendojnë prej kohësh se SHBA-ja dhe NATO-ja kanë shkelur zotimet e viteve 1990 për moszgjerimin e aleancës drejt vendeve të ish-bllokut lindor, duke e parë këtë proces si një pozicionim fyes ndaj Rusisë. Në të njëjtën periudhë të viteve '90, projekti evropian solli krijimin e Bashkimit Evropian, tregut të përbashkët, hapësirës Shengen dhe monedhës euro, me qëllimin e vetëm për të garantuar paqen në të gjithë kontinentin. Kimmage rikujton se projekti evropian u ndërtua për paqe dhe jo për luftë, ndërsa në atë kohë u përfolën madje edhe ide për anëtarësimin e mundshëm të vetë Rusisë në NATO. Megjithatë, kjo periudhë e qetësisë supozuar mori fund pas ndërhyrjes ushtarake ruse në Gjeorgji në vitin 2008, aneksimit të Krimesë në 2014-ën dhe nisjes së pushtimit në shkallë të gjerë të Ukrainës në vitin 2022. Përpjekja e tanishme e Rusisë për të riformësuar këtë rend përmes forcës mbetet tërësisht e papranueshme për kontinentin evropian.