Trashëgimia e Gjergj Kastriotit: Pse 'Shqiptaria' mbetet mburoja jonë e vetme ndaj përçarjeve

Në historinë e trazuar të kontinentit evropian, pak popuj kanë përballuar sfida aq të rënda identitare sa shqiptarët. Përballë perandorive që synonin asimilimin dhe përçarjen e brendshme, kombi ynë mbijetoi falë një sistemi vlerash të palëkundur, në qendër të të cilit qëndronte gjithmonë një parim i shenjtë: identiteti i pastër arbëror. Ky kod, i mishëruar në epokën e artë të Gjergj Kastriotit (Skënderbeut), shërbeu si një kushtetutë e pashkruar që ruajti unitetin kombëtar, duke e vënë përkatësinë etnike, gjuhën dhe nderin mbi çdo ndarje të mundshme fetare apo ideologjike. Kur Gjergj Kastrioti u kthye në Krujë në vitin 1443, Arbëria ishte e copëtuar në principata feudale dhe e kërcënuar nga zgjerimi osman. Më 2 mars 1444, përmes Besëlidhjes së Lezhës, ai dëshmoi vizionin e tij shtetformues. Ai nuk i bashkoi princat nën flamurin e një dogme fetare, por në emër të gjakut të përbashkët dhe lirisë së atdheut, duke krijuar një ndërgjegje kombëtare shumë kohë përpara se Europa të njihte konceptin modern të shtet-kombit. Pas rënies së Arbërisë dhe ndikimeve të thella të sundimit osman, kodi i gjakut u vu në sprovën më të madhe. Megjithatë, struktura shoqërore shqiptare vazhdoi të habiste vëzhguesit e huaj. Kronika e gazetës gjermane 'Das Ausland' (6 dhjetor 1843) dhe vepra monumentale 'Shqipëria e Epërme' (1909) e Edith Durham, dëshmuan se te shqiptarët, lidhja e gjakut dhe toleranca ndaj tjetrit mbetën gjithmonë mbi dallimet e besimit. Kjo filozofi u shndërrua në doktrinë politike nga Rilindasit. Pashko Vasa, përmes vargjeve të tij të pavdekshme, dhe Sami Frashëri, në veprën e tij kryesore 'Shqipëria ç'ka qenë, ç'është e ç'do të bëhet' (1899), vulosën aksiomën se feja e shqiptarit është shqiptaria, duke e kthyer këtë parim në themelin e shtetit modern shqiptar. Sot, në shekullin XXI, ky thesar i harmonisë dhe unitetit po përballet me kërcënime të reja. Ideologjitë radikale të importuara synojnë të minojnë piramidën e vlerave tona, duke kërkuar zëvendësimin e figurave tona kombëtare me simbole të huaja. Këto rryma rrezikojnë të prishin strukturën tradicionale të familjes dhe të izolojnë kombin tonë nga familja e madhe evropiane. Ky rrezik, që shfaqet përmes përpjekjeve për të përmbysur hierarkinë 'Komb–Fe', kërkon sot më shumë se kurrë një rikthim te rrënjët tona dhe mbrojtjen e identitetit unik që na bëri të mbijetojmë për shekuj me radhë.