Vepra monumentale për Pukën: Studiuesi Pashk Mëhill Alia hedh themelet e një kolane të jashtëzakonshme enciklopedike

Roli i vërtetë i një intelektuali dallohet nga kontributi i çmuar që ai i fal shoqërisë, përmes një angazhimi që shpesh mbetet përtej matjes, kërkesës apo shpërblimit material. Vepra e lënë trashëgimi vazhdon të jetojë ndër breza qoftë si kujtesë kolektive, qoftë e materializuar në formën e librit. Sidomos në kohërat e lëvizjeve të vrullshme demografike, ku rrezikohet zhdukja e kujtesës historike të vendlindjes, botimet cilësore shkencore marrin një peshë vendimtare për t'i shpëtuar ato nga harresa. Një mision i tillë po udhëhiqet nga intelektuali dhe studiuesi pukjan, Pashk Mëhill Alia, i njohur për përkushtimin e tij ndaj trevës së të parëve, si dhe për një sërë veprash me karakter filozofik, eseistik e social të botuara ndër vite. Iniciativa e autorit Pashk Alia nuk përbën thjesht një botim të vetëm studimor, por një ndërmarrje madhore, e cila tashmë konkretizohet me xhevahirin e parë që i hap rrugë kolanës me të njëjtin emër: “Puka - Enciklopedi gjeografiko - historike dhe etnokulturore”. Ky vëllim voluminoz prej 485 faqesh, i pajisur me kapakë dhe lidhje të fortë, ka dalë nga shtypshkronja “Fiorentia” në Shkodër gjatë muajit korrik 2026. Ky libër me profil të thellë shkencor dëshmon për një prurje të rrallë dhe unike në historinë e studimeve për Pukën, duke shërbyer si një gur Ofertues dhe themel i sigurt mbi të cilin do të lartësohet e gjithë kolana e ardhshme e autorit. Edhe pse për Pukën ekzistojnë studime të mëparshme për shkak të pasurive të saj të spikatura, puna kërkimore e Pashk Alisë dallon për qasjen e saj të gjerë, të thellë dhe ndërdisiplinare. Që në faqen 5 të këtij vëllimi, autori shpalos synimin e tij për të ofruar një paraqitje sa më të plotë dhe të gjithanshme të hapësirës historike, gjeografike, shoqërore dhe kulturore të Pukës në rrjedhën e kohës. Një nismë kaq voluminoze i ngjan më shumë një projekti të denjë për një institucion akademik sesa një angazhimi individual. Përparësia kryesore e këtij botimi qëndron tek vrojtimi i drejtpërdrejtë në terren, me qëllim ndërtimin e një baze enciklopedike që do t'u shërbejë si pikë referimi studiuesve, institucioneve dhe brezave të ardhshëm. Vëllimi i parë sjell një masë të madhe njohurish gjeografike e fizike për rrethin e Pukës, ku një pjesë e konsiderueshme e të dhënave pasqyrohen për herë të parë për lexuesit e të gjitha niveleve. Këtë fakt e vë në dukje pa ekuivoke edhe Prof. Dr. Trifon Ziu, redaktor shkencor i librit (faqe 13), i cili thekson nevojën e ngutshme për këtë botim dhe plotësimin e hapësirave të deritanishme, duke përmbushur kështu misionin fisnik të autorit si një bir i denjë i tokës së Pukës. Përmes kësaj vepre, autori nuk synon thjesht një studim akademik për marrjen e gradave, por sjell një kontribut të pazëvendësueshëm për trashëgiminë kombëtare.