Trazirat në Tiranë dhe “bumerangu politik”: Si u shndërrua libri i kryeministrit Rama në armë për opozitën, sipas medias italiane

Vala e protestave dhe përplasjet e ashpra që kanë përfshirë kryeqytetin shqiptar kanë marrë vëmendjen e opinionit publik në Itali, ku një analizë e thelluar hedh dritë mbi krizën politike dhe ekonomike në Shqipëri. Në qendër të vëmendjes janë metamorfoza urbane e Tiranës, lidhjet mes strukturave qeverisëse dhe oligarkëve të ndërtimit, si dhe pakënaqësia në rritje e qytetarëve ndaj korrupsionit dhe pabarazisë në shpërndarjen e të ardhurave. Një vend kyç në këtë shkrim i kushtohet veprës “The Albanian Files: Freedom and Architecture”, një botim kushtuar zhvillimit arkitekturor që mban parathënien e kreut të qeverisë, Edi Rama, ku Tirana cilësohet si një terren eksperimental për emrat më të lakuar të arkitekturës botërore. Sipas prestigjiozes italiane, ky botim, i ideuar si një vitrinë për sukseset e rilindjes urbane, ka përfunduar duke u kthyer në një grackë dhe bumerang të fortë politik për vetë kryeministrin. Në hyrjen e librit, Rama – i cili ka drejtuar Bashkinë e Tiranës ndërmjet viteve 2000-2011 dhe qeveris vendin që nga viti 2013 – e konsideron arkitekturën jo vetëm si mjet për tjetërsimin e hapësirës, por edhe si një mekanizëm për të ndryshuar psikologjinë e qytetarëve dhe besimin e tyre te e nesërmja, duke e kthyer këtë vizion në boshtin e markës së tij politike. Megjithatë, kritikët dhe kundërshtarët e tij e kanë interpretuar këtë material si një dëshmi të hapur të simbiozës mes politikëbërjes, manjatëve të pronave dhe projektuesve me renome ndërkombëtare, të cilët janë përfshirë në projekte përmes formave joformale si mesazhet në rrjetet sociale, thirrjet telefonike apo ndërmjetësuesit besnikë të kryeministrit. Në këtë kuadër, analistët kujtojnë edhe raportimet e mëparshme për një grup në platformën WhatsApp të pagëzuar si “Albanian ArchArmy”, ku arkitektë të huaj shkëmbenin ide dhe kontakte me elitën politike shqiptare, detaje që janë pasqyruar gjerësisht në shtypin ndërkombëtar. Megjithëse autorët e analizës pranojnë se këto fakte nuk përbëjnë vetvetiu një provë penale korrupsioni, ata theksojnë se dëshmojnë qartë një sistem ku kufijtë mes pushtetit publik, urbanistikës dhe tregut imobiliar janë shkrirë plotësisht. Për më tepër, situata në Shqipëria krahasohet me dinamikat e metropoleve perëndimore si Milano, duke vënë në dukje se pavarësisht specifikave të një vendi që po kalon tranzicion të shpejtë pas dekadash izolimi, dilema mbetet e njëjtë: kujt i shërben ky zhvillim dhe kush mbetet i përjashtuar? Treguesit e protestave aktuale, pavarësisht ngjashmërive pamore me revoltë të ngjashme në vendet perëndimore, pasqyrojnë një realitet të thellë të fazës së parë të kapitalizmit shqiptar, ku zemërimi popullor kundër korrupsionit dhe modelit ekonomik është shprehje e drejtpërdrejtë e zhgënjimit të qytetarëve që nuk po shohin përfitimet e premtuara.