Kriza e ajrit të ndotur në Kosovë, raporti i Avokatit të Popullit zbulon dështimet institucionale

Cilësia e ajrit vazhdon të mbetet një nga ngarkesat më shqetësuese për mjedisin dhe shëndetin publik në vendin tonë. Ky konstatim vjen nga Avokati i Popullit, i cili ka përmbyllur një raport të posaçëm mbi gjendjen e ajrit në Republikën e Kosovës, duke e trajtuar këtë fenomen përmes prizmit të të drejtave të njeriut dhe duke ia përcjellë dokumentin Qeverisë bashkë me dikasteret e tjera kompetente. Sipas gjetjeve të pasqyruara në raport, statistikat nga Agjencia për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës dëshmojnë se gjatë vitit 2025 janë shënuar plot 171 ditë ku kufiri i lejuar ditor i grimcave PM₁₀ është tejkaluar në rrjetin zyrtar të matjes. Kulmi i këtij ndotësi është regjistruar gjatë muajve të dimrit. “Ndotja e ajrit vazhdon të përbëjë një ndër sfidat kryesore mjedisore dhe të shëndetit publik në Kosovë”, thuhet shprehimisht në dokument. Në material gjithashtu analizohen rreziqet direkte që ajri i papastër sjell për shëndetin e banorëve. Duke iu referuar të dhënave nga Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës, bëhet e ditur se ndotja e atmosferës lidhet ngushtë me shtimin e rasteve të sëmundjeve të frymëmarrjes dhe atyre kardiovaskulare, ndërkohë që shtresat më të rrezikuara mbeten fëmijët, të moshuarit dhe personat që vuajnë nga sëmundje kronike. Krahas situatës alarmante të ajrit, institucioni i Avokatit të Popullit ka evidentuar ngecje serioze në zbatimin e ligjeve në fuqi, si dhe mangësi në mbarëvajtjen e mekanizmave shtetërorë. Në këtë kontekst, raporti nënvizon se autoritetet vuajnë nga mungesa e kapaciteteve të duhura njerëzore dhe teknike për të ushtruar inspektime efektive, teksa theksohet domosdoshmëria për një sistem më të sofistikuar monitorimi dhe për një bashkëpunim më të ngushtë ndërinstitucional. Vëmendje e veçantë i është kushtuar edhe përgjegjësisë që ka shteti në garantimin e sigurisë së qytetarëve përballë ndotjes së ambientit. Duke u mbështetur në praktikat dhe standardet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, Avokati i Popullit përkujton se organet shtetërore janë të detuzuara të ndërmarrin hapa parandalues dhe konkretë, sidomos në situata kur ato janë në dijeni për rreziqet reale që ky fenomen i kanoset jetës dhe mirëqenies së njerëzve. “Mbrojtja e të drejtave të njeriut nga pasojat e ndotjes mjedisore kërkon përmbushjen e detyrimeve pozitive të shtetit për ndërmarrjen e masave parandaluese dhe efektive”, theksohet në raport. Në fund të hetimit të nisur me iniciativë të brendshme, Avokati i Popullit ka formuluar një sërë rekomandimesh për strukturat përgjegjëse, duke kërkuar ngritjen e efikasitetit institucional, respektimin e legjislacionit, përmirësimin e politikave shtetërore dhe ndërmarrjen e aksioneve të përbashkëta për uljen e niveleve të ndotjes. Ky dokument synon të përcjellë mesazhin se çështja e cilësisë së ajrit nuk përbën vetëm një problematikë ekologjike, por prek drejtpërdrejt të drejtat themelore të njeriut, ku përfshihen e drejta për jetë, për shëndet dhe për një ambient jetese të pastër e të shëndetshëm.