Beteja në Apel për ish-krerët e UÇK-së: Çfarë mund t'u sjellë lirinë dhe çfarë na mëson rasti i gjeneralit Gotovina

Ndërkohë që afati i 27 nëntorit për dorëzimin e njoftimeve të ankesës po afrohet me hapa të shpejtë, faza e apelit për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin ka hyrë në një periudhë tejet kritike. Lidhur me këtë situatë, akademiku Arsim Bajrami ka dalë me tetë propozime konkrete se si institucionet dhe ekspertët në Kosovë mund t'i japin mbështetje katërshes gjatë këtij procesi. Disa nga këto nisma mbështeten mbi baza solide juridike, ndërsa të tjera, ndonëse të kuptueshme nga ana politike, vështirë se mund të kenë ndonjë ndikim vendimtar përpara trupit gjykues në Hagë. Kujtojmë se më 16 shtator, Dhomat e Specializuara shpallën fajtorë të katërt ish-krerët për krime lufte, duke përfshirë vrasjen, torturën, trajtimin mizor dhe ndalimin arbitrar. Konkretisht, Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vite heqje lirie, Veseli u dënua me 18 vite, kurse Selimi me 13 vite burgim, ndërkohë që të gjithë u shfajësuan nga akuzat për krime kundër njerëzimit. Pas hapi paraprak të njoftimeve të ankesës, ekipet e mbrojtjes kanë në dispozicion edhe një afat prej 60 ditësh për të dorëzuar parashtresat e plota. Përmes një propozimi të bërë publik në rrjetet sociale, ish-ministri dhe profesori i së drejtës kushtetuese ka kërkuar ngritjen e menjëhershme të një komisioni shtetëror të përbërë nga ekspertë të fushës juridike. Ky trup do të përfshinte gjyqtarë, ish-gjyqtarë, prokurorë, avokatë penalistë si dhe njohës të së drejtës penale ndërkombëtare, me qëllim analizimin e detajuar të aktgjykimit të shkallës së parë dhe ofrimin e një ndihme shtesë për mbrojtjen. Bajrami sugjeron që ky angazhim të përmbyllet brenda muajit nëntor. Pjesa tjetër e propozimeve të tij përfshin disa shtylla kryesore: - dokumentimin e plotë të kontekstit historik të luftës; - hedhjen poshtë të tezës mbi ekzistencën e një plani kriminal; - shqyrtimin e hollësishëm të strukturës komanduese të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës; - sigurimin dhe identifikimin e dëshmitarëve si dhe provave të reja shtesë; - analizimin e thelluar të rastit të gjeneralëve kroatë Ante Gotovina dhe Mladen Markaq; - përfshirjen e ekspertëve ndërkombëtarë për një monitorim të pavarur të procesit; - si dhe aktivizimin e diplomacisë shtetërore pranë vendeve donatore të gjykatës. "Lufta e UÇK-së duhet të mbrohet përmes së vërtetës historike", ka theksuar Bajrami, duke shtuar se pafajësia e të akuzuarve duhet domosdoshmërisht të mbështetet në prova konkrete dhe në standardet e pranuara të drejtësisë penale. Për të kuptuar peshën e këtyre sugjerimeve, është e rëndësishme të analizohet mënyra se si funksionon shkalla e apelit në tribunalet ndërkombëtare. Gjyqtarët e apelit nuk e rifillojnë gjykimin nga e para. Puna e lor konsiston në verifikimin nëse trupi gjykues i shkallës së parë ka rënë në gabime juridike që e bëjnë vendimin të pavlefshëm, apo në gabime thelbësore gjatë vlerësimit të fakteve që kanë prodhuar padrejtësi. Për më tepër, zakonisht instanca e dytë i jep peshë vlerësimeve fillestare rreth besueshmërisë së dëshmitarëve, pasi ata kanë pasur mundësinë t'i dëgjojnë ata drejtpërdrejt. Në praktikë kjo do të thotë se një ankesë mund të kurorëzohet me sukses vetëm nëse zbulohet një mangësi apo gabim teknik i argumentuar në tekstin e aktgjykimit mbi të cilin është ngritur dënimi. Një shembull domethënës për këtë është rasti kroat, të cilin akademiku Bajrami e ka vënë në pah. Në prill të vitit 2011, Tribunali për ish-Jugosllavinë dënoi gjeneralin Ante Gotovina me 24 vjet burg dhe Mladen Markaqin me 18 vjet për ngjarjet e operacionit "Stuhia" të vitit 1995. Megjithatë, më 16 nëntor 2012, Dhoma e Apelit i liroi ata plotësisht me një vendim të marrë prej tre votash pro dhe dy kundër. Vendimi për lirim nuk erdhi si pasojë e diskutimeve politike mbi legjitimitetin e luftës çlirimtare të Kroacisë, por u bazua në një gabim të pastër teknik. Trupi i shkallës së parë kishte vendosur një standard sipas të cilit çdo predhë artilerie që binte mbi 200 metra larg një objektivi ushtarak konsiderohej sulm i paligjshëm ndaj civilëve. Apeli konstatoi se një kriter i tillë nuk kishte mbështetje të mjaftueshme juridike, gjë që rrëzoi edhe akuzën për ndërmarrje të përbashkët kriminale mbi të cilën ishin ngritur dënimet e tyre.