Gjykata Kushtetuese i jep fund çështjes: Rrëzohet kërkesa e deputetëve për ministren virtuale "Diella"

Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë ka bërë publike vendimmarrjen e saj përfundimtare lidhur me nismën e ndërmarrë nga 39 ligjvënës të Kuvendit, të cilët kërkonin zhvlerësimin e pikave kyçe të dy dekreteve presidenciale që i referohen ministres virtuale të inteligjencës artificiale, Diella. Pas shqyrtimit, trupa gjykuese ka vendosur mospranimin e kësaj kërese. Sipas njoftimit zyrtar, ky vendim është marrë në datën 8 tetor 2026, ndërsa është bërë publik për opinionin e gjerë në datën 9 nëntor 2026. Në argumentimin e saj ligjor, Gjykata Kushtetuese konstaton se nenet e kontestuara prodhojnë efekte thjesht juridike dhe individuale në raport me Kryeministrin, por pa themeluar struktura apo kompetenca të reja autonome dhe pa mbartur ndonjë natyrë normative. Për rrjedhojë, këto akte nuk mund t'i nënshtrohen një kontrolli abstrakt të pajtueshmërisë me Kushtetutën. “Ministri virtual është një program i inteligjencës artificiale i organizuar në mënyrë jofrymore, i cili nuk përfaqëson në vetvete një person fizik real me zotësi juridike dhe zotësi për të vepruar në mënyrë të pavarur, e për rrjedhojë nuk ka të drejta të mëvetshme që e bëjnë atë një subjekt të pavarur në qarkullimin civil dhe administrativ. Si i tillë, në rastin e tij nuk zbatohen kriteret kushtetuese dhe ligjore dhe rregullat që kanë të bëjnë me zgjedhshmërinë, me papajtueshmërinë e funksionit ose me verifikimin e zgjedhjes së tij”, theksohet në vendimin e Gjykatës Kushtetuese. Organi i gjykatës së lartë ka theksuar po ashtu se Diella paraqet një platformë të bazuar në inteligjencën artificiale, e cila shërben thjesht si një mjet për trajtimin e informacioneve në procedurat e tenderimeve dhe prokurimeve publike, duke mos pasur statusin e një zyrtari të lartë apo të një ministrie në sensin e mirëfilltë juridik. “Gjithashtu, ai nuk gëzon karakteristikat ose tiparet e ‘ministrisë’ si person juridik të lidhura me pasjen e një strukture organizative, të pavarësisë pasurore dhe të përgjegjësisë së pavarur juridike dhe institucionale për veprimet që kryen dhe aktet që nxjerr nën drejtimin dhe autoritetin e ministrit virtual Diella, që nuk gëzon as cilësinë individuale si person fizik”, shtohet më tej në dokument. Sipas të dhënave zyrtare, kjo kërkesë u rrëzua me shumicë votash, ndërsa anëtarët e trupës gjykuese Marsida Xhaferllari dhe Asim Vokshi votuan kundër, duke u rreshtuar në pakicë me qëndrimin se dispozitat në fjalë duhej të shpalleshin të pavlefshme si të papajtueshme me rendin kushtetues.