Udhëtimi i Shqipërisë drejt BE-së dhe këmbanat e alarmit për zbrazjen e vendit

Përpjekja për integrimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian konsiderohet me të drejtë si një nga misionet kryesore strategjike të kohës sonë. Ky proces mbart ëndrrën për ngritjen e një shteti demokratik, institucioneve të besueshme, një tregu konkurrues, drejtësie të paanshme dhe standardeve perëndimore të jetesës. Pavarësisht këtij entuziazmi, ekziston një dilemë shqetësuese që kërkon një analizë shumë më të thellë sesa retorika e zakonshme politike: a rrezikon vendi ynë të anëtarësohet në BE, ndërkohë që pjesa më e madhe e qytetarëve të tij do të kenë braktisur vatrat? Kjo nuk përbën një pyetje retorike apo qëndrim skeptik ndaj rrugtimit europian, por një brengë që buron nga realiteti i tri dekadave të fundit në rrafshin demografik, ekonomik dhe institucional. Shqipëria ka kaluar përmes një valë të fuqishme shpërnguljeje, duke regjistruar humbje të ndjeshme të forcës vitale të popullsisë, sidomos të shtresës rinore dhe ekspertëve të kualifikuar. Për këtë arsye, para se të korrim sukseset e anëtarësimit, duhet të kemi guximin të përballemi me të vërtetën se çfarë do të mbetet në shoqërinë tonë. Eksperienca e shteteve të Europës Qendrore, Lindore dhe Juglindore dëshmon qartë se anëtarësimi në bllokun europian nuk e ndal automatikisht fluksin e emigrimit. Përkundrazi, në vende si Rumania, Bullgaria dhe Kroacia, vitet e para të integrimit u shoqëruan me largime masive drejt fuqive ekonomike perëndimore. Lehtësimi i procedurave të lëvizjes, vlerësimi më i shpejtë i diplomave dhe mundësitë e gjera për punë e bënë shumë më të lehtë vendimin për t'u larguar. Sigurisht, këto raste nuk shërbejnë si një klishe që mund të kopjohet verbërisht për Shqipërinë, por ato përbëjnë një këmbanë të fortë alarmi. Lëvizja e lirë mund të shndërrohet në një shtysë të rrezikshme për shkretëtirëzimin demografik, nëse shteti amë dështon të krijojë kushte dhe arsye të forta për të ndërtuar jetën brenda kufijve. Në të vërtetë, qytetarët nuk largohen vetëm për shkak të diferencës në të ardhura krahasuar me Perëndimin. Arsyet lidhen ngushtë edhe me ndjesinë e mungesës së perspektivës. Një i ri mund të tolerojë një shpërblim modest financiar për një kohë të caktuar, nëse vëren hapësira për karrierë dhe ngritje sociale. Megjithatë, kur mundja dhe djersa nuk shpërblehen, kur vendet e punës kushtëzohen nga miqësitë politike, kur meritokracia margjinalizohet nga nepotizmi dhe kur drejtësia dështon të ofrojë mbrojtje të barabartë, ikja nuk shihet më si një zgjedhje thjesht ekonomike, por si një domosdoshmëri për mbijetesë. Këtu buron edhe plagë më e rëndë e shoqërisë sonë: erozioni i besimit. Njerëzit nuk heqin dorë nga vendi i tyre vetëm pse përballen me vështirësi materiale, por kur shuhet shpresa se puna e ndershme dhe dija sjellin një të ardhme të sigurt. Kur brezi i ri konstaton se diploma nuk garanton vend pune sipas aftësisë, se profesionisti digjet nga mungesa e vlerësimit dhe se karriera lidhet vetëm me kahjen politike, atëherë horizonti i tyre zhvendoset diku tjetër. Prandaj, shpërngulja e shqiptarëve meriton të lexohet edhe si një formë proteste e heshtur ndaj standardit të qeverisjes, paaftësisë institucionale dhe modelit ekonomik të vendit. Me anëtarësimin përfundimtar në BE, ky fenomen rrezikon të marrë përmasa të reja, duke krijuar një sfidë edhe më të madhe për tregun e punës dhe të ardhmen e vendit.