Kërcënimi i ri për pronarët e monumenteve, Zhupa: Ekzekutivi kërkon t’u rrëmbejë banesat trashëgimtarëve

Një nismë e re ligjore e ndërmarrë nga qeveria ka shkaktuar alarm dhe debate të ashpra, pasi paralajmërohet se mund të shndërrohet në një pengesë të rëndë për qytetarët që posedojnë prona të shpallura monumente kulture. Pas kritikave të shumta për zhvillimin e tepruar urban në zonat bregdetare dhe të mbrojtura, si dhe për skemat e administrimit të pasurive të trashëgimisë si në rastin e Butrintit, administrata shtetërore po drejton vëmendjen te pasuritë historike që ndodhen në duar private. Deputetja e Partisë Demokratike, Ina Zhupa, ka ngritur alarmin se akti i ri normativ krijon instrumente shqetësuese, të cilat mund të përdoren për t'i transformuar këto banesa në sheshe ndërtimi dhe sipërmarrjesh tregtare në shërbim të interesave klienteliste. Kjo panoramë shfaqet veçanërisht kritike për banorët e qendrave të mbrojtura historike, si Berati dhe Gjirokastra, ku një vëllim i konsiderueshëm i trashëgimisë i përket individëve, por prek gjithashtu qytete si Durrësi dhe Elbasani. Thelbi i rrezikut ligjor qëndron te detyrimi financiar për restaurimin. Sipas nenit 30 të draftit, ministri përgjegjës për kulturën merr atributin të vendosë në rrugë administrative koston e ndërhyrjeve të detyrueshme në pronat e privatëve. Kjo skemë ekspozon qytetarët që nuk kanë mundësi ekonomike t'i përgjigjen këtyre faturave të larta ndaj rrezikut të humbjes përfundimtare të pronave të trashëguara brez pas brezi. Në të njëjtën kohë, bëhet e ditur se një propozim ligjor i depozituar që prej vitit 2022, që synon ndalimin e koncesioneve në fushën e trashëgimisë kulturore, vijon të mbetet i bllokuar në procedurat parlamentare. Kjo kërkesë mbetet ende e pazgjidhur nga ana e institucioneve, pavarësisht protestave qytetare që zgjasin prej mbi 160 ditësh, përmes të cilave kërkohet ruajtja e vërtetë e pasurive kombëtare dhe ndalimi i shfrytëzimit të tyre për fitime nga rrethet pranë pushtetit.