Kryqëzimi i rrugëve për dialogun: A po ballafaqohet Kosova me standarde të dyfishta në Bruksel dhe çfarë mundësish sjell Uashingtoni?

Bisedimet ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit, pavarësisht periudhës së gjatë të bisedimeve dhe përpjekjeve ndërkombëtare, vazhdojnë të mbeten larg një epilogu përfundimtar. Ky proces, i konceptuar fillimisht për të sjellë normalizimin e raporteve dypalëshe, është shoqëruar vazhdimisht nga kriza të njëpasnjëshme, deficit besimi dhe zbatim selektiv të angazhimeve të marra përsipër. Në këtë kontekst, ngrihet gjithnjë e më shumë pyetja nëse Bashkimi Evropian po ruan një qasje neutrale ndaj palëve, apo nëse barra e kompromiseve dhe e llogaridhënies po rëndon më shumë mbi shpatullat e Kosovës në krahasim me Serbinë. Në anën tjetër, Beogradi vazhdon të refuzojë njohjen zyrtare të shtetit të Kosovës, duke shfaqur qëndrime që hedhin hije dyshimi mbi vullnetin e tij të vërtetë për një pajtim të qëndrueshëm. Edhe roli i Bashkimit Evropian si facilitator i këtij procesi mbetet në bankën e të akuzuarve, kryesisht për shkak të mungesës së instrumenteve shtrënguese që do të siguronin zbatueshmërinë e pakove të dakorduara dhe transparencën e palëve. A po dështojnë bisedimet si pasojë e mungesës së guximit politik, aplikimit të standardeve të dyfishta, apo prej vetë qasjes diplomatike të Brukselit ndaj të dyja shteteve? “Ndryshimi i konfigurimit politik në Uashington krijon mundësi të reja për diplomacinë kosovare, ndërsa kërkon lobim dypartiak, angazhim më të madh amerikan dhe përgjegjësi të barabartë për Kosovën dhe Serbinë në dialog” Fitorja e demokratëve në të dyja dhomat e Kongresit amerikan, gjatë zgjedhjeve të mesmandatit të 3 nëntorit 2026, mund të shënojë një kthesë domethënëse për qasjen e diplomacisë amerikane ndaj Ballkanit Perëndimor dhe posaçërisht ndaj Kosovës. Akademiku dhe profesori universitar Fejzulla Berisha, përmes një deklarate publike, vlerëson se ky zhvillim duhet të shfrytëzohet maksimalisht nga strukturat shtetërore të Kosovës për të konsoliduar aleancën strategjike me Shtetet e Bashkuara, si dhe për të kërkuar një përfshirje më aktive në tryezën e bisedimeve me Serbinë. Sipas tij, fakti që demokratët kontrollojnë të dyja dhomat e Kongresit krijon hapësira më të gjera për mbikëqyrje ligjore dhe debat institucional mbi kursin e politikës amerikane në rajon, pavarësisht se kjo nuk sjell domosdoshmërisht transformim të menjëhershëm të politikës së jashtme të administratës së presidentit Donald Trump. Berisha nënvizon se pesha e këtij ekuilibri të ri qëndron te mundësia që legjislativi amerikan të orientojë përmes mjeteve buxhetore dhe mbikëqyrëse ruajtjen e interesave strategjike amerikane. “Për Kosovën, kjo mundësi duhet të shndërrohet në veprim konkret diplomatik. Nuk mjaftohet me pritjen e reagimeve nga institucionet amerikane ndaj zhvillimeve rajonale. Kosova duhet të jetë e pranishme, të paraqesë argumentet e saj juridike dhe politike dhe të ndërtojë marrëdhënie të qëndrueshme me përfaqësuesit e të dyja partive në Kongres”, vlerëson Berisha. Duke analizuar dinamikën e dialogut Kosovë–Serbi, eksperti thekson se pas më shumë se një dekade përpjekjesh të drejtuara nga Bashkimi Evropian, procesi nuk ka arritur të gjenerojë një akord final, gjithëpërfshirës dhe me karakter detyrues ligjor. Sipas tij, kjo ngecje e madhe shtron pikëpyetje legjitime mbi metodologjinë e ndjekur, trajtimin e barabartë të palëve dhe përgjegjësinë e ndërmjetësit evropian. “Pse dialogu nuk po sjell një zgjidhje përfundimtare? A po kërkohet më shumë nga Kosova sesa nga Serbia? Dhe çfarë përgjegjësie mban Bashkimi Evropian për ngecjen e këtij procesi? Këto janë pyetje themelore që kërkojnë përgjigje të qarta politike dhe institucionale”, shton ai. Në fund, Berisha vlerëson se Marrëveshja e Brukselit e vitit 2023 dhe Aneksi i Ohrit ofruan një platformë solide për normalizimin e marrëdhënieve, mirëpo implementimi i tyre mbetet sfida kryesore e këtij procesi.