88 vjet nga “Nata e Xhamit të Thyer”: Si e paralajmëroi pogromi nazist fermin e Holokaustit

Data 9 Nëntor shënohet në kalendarin ndërkombëtar si Dita Botërore kundër Fashizmit dhe Antisemitizmit, një moment reflektimi për të nderuar viktimat e regjimit nazist dhe për të ngritur alarmin ndaj rreziqeve që i kanosen shoqërisë nga racizmi, ksenofobia dhe doktrinat ekstremiste. Kjo datë përkon me njërën nga faqet më gjakatare të historisë së kontinentit tonë, të njohur ndërkombëtarisht si “Kristallnacht” ose “Nata e Xhamit të Thyer”. Gjatë datave 9 dhe 10 nëntor 1938, aparati shtetëror nazist ndërmori një fushatë të egër dhune të drejtuar kundër popullsisë hebraike në territorin e Gjermanisë dhe Austrisë. Bilanci i këtij agresioni famëkeq la pas dhjetëra të vrarë, mijëra të tjerë të maltretuar fizikisht, si dhe rreth 30 mijë qytetarë hebrenj të gjinisë mashkullore të arrestuar dhe të transferuar forcërisht në kampet e përqendrimit. Të gjitha sinagogat, pronat private, banesat dhe dyqanet në pronësi të hebrenjve u shkrumbuan, u grabitën dhe u rrafshuan me tokë. Rrugët e qyteteve u aguan të mbuluara nga copëzat e panumërta të xhamave të vitrinave të thyera, pamje e cila i dha edhe emrin simbolik kësaj nate terrori. Ekspertët e historisë e vlerësojnë “Kristallnacht” si momentin e kthesës vendimtare në politikën e përndjekjes së hebrenjve nga Berlini zyrtar, duke shënuar kalimin nga diskriminimi i hapur te dhuna e orkestruar drejtpërdrejt nga shteti. Këto akte të dhunshme të vjeshtës së vitit 1938 shërbyen si prolog i zymtë i fazës së shfarosjes masive dhe sistematike gjatë Holokaustit, një tragjedi e përmasave apokaliptike ku humbën jetën afërsisht 6 milionë hebrenj. Përjetësimi i kësaj date përmes kujtesës kolektive shërben jo thjesht si detyrim historik, por si një kambanë alarmi për të penguar rikthimin e skenarëve të ngjashëm tragjikë në të ardhmen. Për këtë qëllim, institucione arsimore, lëvizje aktivistësh dhe organizata ndërkombëtare organizojnë anë e mbanë botës nisma ndërgjegjësuese që promovojnë vlerat e tolerancës, bashkëjetesës paqësore dhe mbrojtjes së të drejtave fundamentale të njeriut. Në të njëjtën linjë, fushata e udhëhequr nga rrjeti evropian UNITED for Intercultural Action synon të bashkojë qytetarët, institucionet shkollore dhe shoqërinë civile në një front të përbashkët kundër ekstremizmit të djathtë dhe gjuhës helmuese të urrejtjes. Thirrja e kësaj dite ruan të gjithë peshën e saj edhe në kohët moderne: heshtja dhe indiferenca përballë padrejtësisë e urrejtjes krijojnë kushtet ideale për riciklimin e gabimeve fatale të historisë. Ruajtja e memories, edukimi i brezave dhe reagimi i menjëhershëm ndaj çdo lloj intolerance mbeten mburoja kryesore e demokracisë dhe lirive njerëzore.