Bilanci i zymtë i drejtësisë: Vetëm 77 të dënuar për krime lufte në Kosovë ndërsa mijëra viktima ende kërkojnë epilog

Edhe pse po bëhen tri dekada nga përfundimi i luftës në Kosovë, plagët e lëna nga rreth 10 mijë viktima civile vazhdojnë të jenë të hapura, ndërkohë që sistemi i drejtësisë vendor dhe ndërkombëtar ka arritur të dënojë vetëm 77 persona për këto krime. Familjet e të prekurve vazhdojnë të presin përgjigje institucionale për këtë kapitull të rëndë të historisë sonë. Masakrat, vrasjet e civilëve, dëbimet me dhunë dhe dhunimet e kryera nga forcat serbe ndaj popullsisë së pambrojtur lanë pas mijëra jetë të shkatërruara. Megjithatë, rruga drejt vënies së drejtësisë së plotë mbetet ende tejet e mundimshme dhe e papërfunduar. Statistikat zyrtare të Gjykatës Themelore në Prishtinë dëshmojnë dinamikën e punës në Departamentin Special. Gjatë periudhës nga 1 janari 2024 deri më 1 shtator 2026, janë mbyllur me sukses 17 lëndë, prej të cilave 13 kanë rezultuar me aktgjykime dënuese, ndërsa 19 raste të tjera mbeten ende në proces shqyrtimi. Megjithatë, sfidat e hetimit nuk përfshijnë vetëm shifrat statistikore, por shtrihen në nevojën jetike për zbardhjen e fatit të të zhdukurve dhe sjelljen para ligjit të çdo autori të përfshirë në këto mizori. Një hap i rëndësishëm që ka ndihmuar në ngritjen e numrit të lëndëve të trajtuara vitet e fundit ka qenë përfshirja ligjore e gjykimeve në mungesë. Kjo mundësi, e krijuar përmes ndryshimeve në Kodin e Procedurës Penale, u jep mundësi organeve të drejtësisë të zhvillojnë procese gjyqësore edhe ndaj të pandehurve që nuk gjenden fizikisht brenda territorit të Kosovës. Amer Alijaj nga Fondi për të Drejtën Humanitare thekson se ky mekanizëm i ri ligjor ka gjallëruar punën e institucioneve të drejtësisë, duke sjellë një rritje të ndjeshme të aktakuzave të ngritura në mungesë gjatë dy-tri viteve të fundit, krahas faktit se përafërsisht çdo vit arrestohen rreth 10 persona të dyshuar për krime lufte. “Me ndryshimet e Kodit të Procedurës Penale kanë filluar të ngriten aktakuzat për gjykimet në mungesë dhe këto dy tre vitet e fundit kemi një numër të madh të aktakuzave në mungesë për krimet e luftës ky ndryshim ligjor ka ndikuar që të kem,i një numë më të madh të rasteve të cilat procedohen pran Gjykatë Themelore në Prishtinë, po ashtu për afërsihst cdo vit arrestohet rreth 10 të pandehur apo të dyshuar për krimet e luftës në Kosovës…”, deklaron Alija. Megjithatë, pengesa kryesore për vendosjen e një drejtësie të plotë mbetet mungesa totale e bashkëpunimit juridik nga ana e Serbisë, e cila refuzon në mënyrë të vazhdueshme të ekstradojë apo dorëzojë personat e dyshuar për krime lufte te autoritetet kosovare. Duke vlerësuar punën e të gjitha instancave ndërkombëtare dhe vendore që nga paslufta, përfshirë Hagën, UNMIK-un, EULEX-in dhe gjykatat vendase, Alija vëren se bilanci mbetet tejet i disbalancuar në raport me shkallën e tragjedisë njerëzore. “Që nga përfundimi i luftës deri më sot nga të gjitha institucionet gjyqësore, qoftë Haga qoftë Kosova,m Unmiku, Eulexi janë dënuar rreth 77 kryerës të krimeve të luftës dhe në anën tjetër i kemi rreth rreth 10 mijë viktima civile, pra shumë pak është bërë në këtë drejtim për të ju ofruar drejtësi familjarëve të viktimave të luftës…”, përfundon ai. Krimet e kryera nga forcat serbe gjatë konfliktit në Kosovë vazhdojnë të lënë gjurmë të pashlyeshme, ndërsa thirrjet e familjarëve për drejtësi mbeten aktuale edhe pas tri dekadash.