Zgjerimi i BE-së: Mali i Zi drejt anëtarësimit deri në vitin 2027, Kosova ende në pritje të hapit të parë

Ndërkohë që Mali i Zi ka hyrë në një fazë përfundimtare dhe vendimtare drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian, procesi për Kosovën nuk ka nisur ende zyrtarisht, duke krijuar një kontrast të dukshëm mes dy shteteve fqinje që ndajnë të njëjtin synim eurointegrues. Komisioni Evropian ka caktuar qershorin e vitit 2027 si afat orientues për nënshkrimin e traktatit të anëtarësimit me Podgoricën, më 4 nëntor. Edhe pse ky hap nuk nënkupton pranim të menjëhershëm, ai shënon momentin më të rëndësishëm drejt zgjerimit të parë të bllokut pas pranimit të Kroacisë në vitin 2013. Ky sukses për shtetin me rreth 620 mijë banorë vjen pas një rrugëtimi prej gati 18 vitesh nga aplikimi dhe 14 vitesh nga fillimi i negociatave. Komisaren evropiane për Zgjerim, Marta Kos, ka vlerësuar se Mali i Zi ka dëshmuar se rruga e reformave sjell rezultate kur ekziston një përkushtim i vërtetë ndaj vlerave evropiane. Për më tepër, ky përparim ndodh në një periudhë kur Brukseli e shikon zgjerimin jo thjesht si shpërblim për reformat, por si një garanci sigurie pas agresionit rus në Ukrainë, duke synuar kufizimin e ndikimit të Moskës. Megjithatë, kjo dinamikë e re nuk ka sjellë zhvillime pozitive për të gjithë aspirantët. Kur Kosova aplikoi për anëtarësim në dhjetor të vitit 2022, kryeministri Albin Kurti e cilësoi atë datë si historike, duke shprehur besimin se puna dhe angazhimi i brendshëm do të zbutnin çdo skepticizëm evropian, pasi fati dhe kontinenti i përkasin Bashkimit Evropian. Edhe pse kanë kaluar afro katër vjet nga ai moment, aplikimi i dorëzuar fillimisht te Çekia – e cila mbante atëbotë kryesimin e Këshillit të BE-së – ka mbetur i bllokuar. Gjatë tetë presidencave të radhës, nga Suedia e Spanja e deri te Irlanda që mban aktualisht drejtimin, kërkesa e Kosovës nuk është përcjellë asnjëherë në Komisionin Evropian për vlerësim formal, një procedurë që kërkon dritën jeshile nga shtetet anëtare në Këshill. Kryeministri Kurti ka theksuar se pozita aktuale e vendit nuk përkon me të arriturat reale. Gjatë pranimit të raportit vjetor të Komisionit Evropian më 4 nëntor, ai përsëriti se Kosova meriton menjëherë statusin e vendit kandidat dhe nisjen e negociatave, duke mbetur i vetmi shtet në Ballkanin Perëndimor pa këtë status dhe pa një mandat politik nga Këshilli. Kjo pritje e gjatë e Kosovës përbën një rast të veçantë në rajon. Për krahasim, Serbisë iu deshën rreth dhjetë muaj që aplikimi t'i kalonte Komisionit Evropian për vlerësim, Malit të Zi rreth katër muaj, ndërsa vendet e tjera kanë pasur dinamika të ngjashme më të shpejta.