Trashëgimia dhe sfidat e Hasit: Si i bën ballë kohës “Dita e Bereqetit Hasjan” përballë shënimit të boshatisjes

Vendbanimet rurale të Hasit të Prizrenit ndër dekada kanë sfiduar pengesat e shumta, duke mbështetur mbijetesën te përkushtimi i përditshëm dhe zakonet e trashëguara brez pas brezi. Gjeografia e ashpër malore në të kaluarën përbënte një barrierë serioze për të siguruar mjetet bazë të jetesës. Sasinë e drithërave që bujqit nxirrnin nga parcelat e tyre shpesh e kishin të mjaftueshme vetëm për një periudhë tre deri në gjashtë muaj brenda vitit. Kështu dëshmon 81-vjeçari Pren Prenkaj, i cili mban mend qartë periudhat kur mbajtja e familjes kërkonte sakrifica dhe punë të pandërprerë. “E kam një moshë bukur të vjetër, i mbërrij 81 vjet. I kam mbërritur kohërat kur e kemi përgatitur lamën për ta përgatitur drithin për bukë. Në ato lama që ishin të rralla, është përgatitur drithi me qetë, sepse këtu ka pasur më pak kuaj. Ky ka qenë ushqimi kryesor që është siguruar së paku për tre ose gjashtë muaj dimër”, u shpreh Pren Prenkaj, banor i kësaj zone. Porsa mbyllej faza e korrje-shirjeve, vatrat hasjane detyroheshin të planifikonin menjëherë edhe sigurimin e lëndës djegëse për muajt e ftohtë të motit. “Pas kësaj, çdo shtëpi ka filluar t’i siguronte drutë për dimër, sepse atëherë dimrat kanë qenë shumë të gjatë. Gjithashtu, drithin e bluanim në mullinjtë me ujë”, shtoi më tej Prenkaj. Në mënyrë që sakrifica e stërgjyshërve të mos zbehet me kalimin e kohës, fshati Gjonaj i Hasit shndërrohet çdo të dytën vjeshtë në nikoqir të ngjarjes tradicionale “Dita e Bereqetit Hasjan”. “Karakteristikë e veçantë në Has të Prizrenit është veshja popullore, e cila vazhdon të ruhet dhe të përcillet te brezat e rinj. Madje, kjo veshje ka gjetur përkrahje edhe te të rinjtë, të cilët shprehen të vendosur të mos heqin dorë nga trashëgimia kulturore e vendit të tyre”, deklaroi Haziz Hodaj, drejtor i Shoqërisë Kulturore Artistike “Malsori”. Megjithatë, krahas ruajtjes së identitetit, zona përballet me sfidën e madhe të migrimit të popullsisë, fenomen që ka ndryshuar rrënjësisht strukturën demografike të vendbanimeve. “Tani jeta në Has është bërë shumë më e lehtë sesa para shumë dekadash, por asaj i mungon rinia, e cila, duke trashëguar brez pas brezi zejen e Hasit, është shpërndarë nëpër botë bashkë me familjet e saj, duke vazhduar punën si bukëpjekës”, përfundoi Ariola Osmanollaj, banore e Gjonajt.