Analizë e fortë për rajonin: Pse dialogu me Serbinë ka marrë fund dhe çfarë duhet të bëjë tani Kosova

Procesi i bisedimeve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë ka pësuar një dështim të plotë në rrafshin politik dhe nuk duhet të vazhdojë më në këtë formë, vlerëson eksperti i njohur. Sipas tij, negociatat e nisura që nga viti 2011, bashkë me takimet e shumta diplomatike dhe marrëveshjet e deritanishme, nuk kanë arritur të prodhojnë një akord përfundimtar. Edhe pse pranon se janë arritur disa marrëveshje me karakter praktik, ai thekson se qëllimi kryesor politik ka dështuar plotësisht. Ai vëren se Bashkimi Evropian në vazhdimësi ka zgjedhur t'i përshtatë qëndrimet e tij ndaj Beogradit, në vend që të vendosë një kornizë të qëndrueshme të mbështetur te pavarësia dhe sovraniteti i barabartë i Kosovës. “Kosovës i është kërkuar të bëjë lëshime, ndërsa Serbia ka vazhduar të pengojë njohjen e saj ndërkombëtare dhe anëtarësimin në organizatat ndërkombëtare”, deklaron ai, duke vënë në pah pabarazinë në këtë proces. Eksperti shton se ndonëse Brukseli duhet të kërkojë përmbushjen e të gjitha detyrimeve, përfshirë mbrojtjen dhe garancitë për komunitetin serb në Kosovë, përsëritja mekanike e të njëjtit rrugëtim politik nuk do të sjellë kurrfarë rezultati ndryshe. Duke analizuar skenarin politik në Serbi, ai ndalet te zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026 dhe fitorja e Listës Studentore. Sipas të dhënave zyrtare të Komisionit Republikan Zgjedhor të Serbisë, kjo listë siguroi 140 ulëse falë 2.354.417 votave, kurse forca politike e Aleksandar Vuçiqit mblodhi 103 ulëse me 1.731.323 vota. Ky zhvillim cilësohet prej tij si një kthesë e rëndësishme demokratike, mirëpo ai paralajmëron se kjo nuk nënkupton menjëherë një ndryshim rrënjësor të gjeopolitikës serbe. “Fitorja historike e studentëve krijon njëkohësisht mundësi dhe rrezik”, vlerëson ai, duke shpjeguar se Lista Studentore do të ndeshet me trysni të fortë nga rrymat nacionaliste, aq më tepër kur platforma e tyre vijon të kundërshtojë shtetësinë e Kosovës, të mbështesë neutralitetin ushtarak të Serbisë dhe të mos pranojë anëtarësimin e Kosovës në nismat ndërkombëtare. Për rrjedhojë, mbetet dyshues se ndryshimi i udhëheqjes në parlamentin serb do të prodhojë automatikisht njohje apo lëshime të mëdha ndaj Prishtinës. Ai kujton se edhe pas disfatës elektorale, Vuçiqi ruajtur një mbështetje të konsiderueshme popullore që mund të shërbejë si mjet presioni ndaj pushtetit të ri. Në këtë optikë, ai shfaq druajtjen se Bashkimi Evropian rrezikon të përsërisë gabimet e shkuara, duke ia përshtatur strategjinë zhvillimeve të brendshme në Serbi dhe duke anashkaluar aspiratat e Kosovës. “Frika më e madhe ime është se Brukseli do t'i sakrifikojë sërish interesat e Kosovës për të mbështetur ndryshimin politik në Serbi”, paralajmëron ai. Teksa e sheh të domosdoshme mbështetjen për demokracinë serbe, ai thekson se kjo nuk guxon të shndërrohet në një mundësi që Beogradi t'i vërë sërish veto të ardhmes së Kosovës. Si zgjidhje, ai sugjeron që muajt në vijim të shfrytëzohen për lëvizje energjike diplomatike që çojnë drejt integrimit evropian e euroatlantik të hapësirës mbarërejonale. Kërkesa e tij kryesore është që Kosovës t'i ndahet pa vonesa statusi i vendit kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, duke sjellë ndërmend faktin se aplikimi zyrtar u dorëzua qysh në dhjetor të vitit 2022, por ende nuk ka marrë epilog. “Është e papranueshme që Kosova të mbahet peng nga kalendari zgjedhor apo preferencat politike të Beogradit”, përfundon ai, duke u bërë thirrje edhe pesë vendeve mosnjohëse të BE-së – Spanjës, Greqisë, Rumanisë, Sllovakisë dhe Qipros – që të ndryshojnë qasje.