Universi i simboleve dhe ngarkesa ekzistenciale në përmbledhjen “Ora e shtëpisë” të Bardh Frangut

Poezia mbetet ndër ato forma të larta artistike përmes të cilave realiteti i përditshëm shndërrohet në një dimension kuptimesh të reja, ku sendet dhe dukuritë marrin përmasa simbolike, duke u shndërruar në dëshmitare të kujtesës, emocioneve dhe përvojës njerëzore. Një qasje e tillë artistike vërehet qartë edhe në vëllimin poetik “Ora e shtëpisë” të autorit Bardh Frangu, botuar nga shtëpia botuese “Rilindja” në vitin 1989. Në këtë vepër, simboli luan një rol kyç në ndërtimin e universit letrar, duke lidhur ngushtë realitetin e jashtëm me botën e brendshme emocionale të subjektit lirik. Libri është i ndarë në pesë cikle të veçanta: “Libri i dhembjes”, “Mjeshtrit e ombrellave”, “Ditë me shi”, “E largët dhe e huaj” si dhe “Pa lënë rrënjë”. Kjo ndarje strukturore formon një shtrirje kuptimore që lëviz nga plagët shpirtërore e kujtesa, e deri te malli i pafund, ndjenja e tëhuajësimit dhe tronditja e çrrënjosjes. Brenda këtij krijimtaria, simbolet nuk shërbejnë vetëm si mjete zbukuruese figurative, por funksionojnë si urë lidhëse mes përvojave vetjake, kujtesës kolektive dhe ndjenjës së përkatësisë. Elementë të tillë si shtëpia, porta, heshtja, shiu dhe rrënja ndërtojnë një rrjet të pasur domethëniesh, përmes të cilit dalin në pah vuajtja, nostalgjia dhe largësia. Kështu, simboli shndërrohet në shtyllën kurrizore të organizimit artistik të poezisë së autorit. Që në vetë titullin e veprës, poeti vendos në një raport ndërveprues dy kategori thelbësore të ekzistencës njerëzore: kohën dhe hapësirën. “Ora” përfaqëson kalueshmërinë dhe rrjedhën e kohës, ndërsa “shtëpia” mishëron qëndrueshmërinë, ngrohtësinë dhe përkatësinë. Ky bashkim sugjeron një matje të kohës që nuk mbështetet thjesht te lëvizja mekanike e akrepave, por te gjurmët dhe përvojat që njeriu mban të ngulitura në shpirt dhe kujtesë. Në ciklin e parë, “Libri i dhembjes”, një nga tekstet poetike më kuptimplota për këtë lexim është poezia “Shtëpia” (faqe 7, strofa e dytë), ku autori sjell këto vargje: “Në shtëpinë e sëmurë Termometri pëlcet në mur Ç’temperaturë e lartë nga dritaret solare” Në këtë kontekst, shtëpia ngrihet në nivel simbolik, duke e humbur funksionin e saj të thjeshtë si strehë fizike dhe duke u shndërruar në mishërim të dhimbjes dhe turbullirës shpirtërore. Prania e termometrit dhe temperatura e lartë e shfaqin atë si një organizëm të lënduar, ku qetësia dhe siguria familjare janë cenuar rëndë. Kështu, shtëpia bëhet metaforë e një kujtese të trazuar dhe e një bote të brendshme që ka humbur ekuilibrin e saj jetësor. Fuqia e këtij ndërtimi poetik qëndron te fakti se vuajtja njerëzore nuk shfaqet hapur, por pasqyrohet mbi hapësirën e banesës, e cila merr jetë dhe bëhet bartëse e ngarkesës emocionale të vetë poetit. Po në këtë pjesë, një peshë të rëndësishme simbolike mbart edhe porta në poezinë “Portat e dhembjes” (faqe 9, strofa e dytë), ku shprehet qartë mesazhi: “Mbylli sytë do ta shohësh një alpinist me vdekjen mbi shpinë si ngjitet kodrës së heshtjes” Alpinisti vjen si metaforë e njeriut që sfidon vështirësitë e pafundme të jetës. Vdekja paraqitet si një barrë e rëndë e hedhur në kurriz, kurse kodra e heshtjes evokon vetminë e thellë dhe përpjekjen titanike të njeriut përballë kufirit të fundmë të ekzistencës. Poezia mbyllet me vargjet përmbyllëse: “I mbylli sytë I mbylli portat e dhembjes” Në kuptimin e mirëfilltë, porta ndan dy hapësira fizike, por në gjuhën e poezisë ajo merr një dimension ekzistencial, duke shënuar kufirin mes gjendjeve të ndryshme shpirtërore. Mbyllja e saj mund të lexohet si shërim a lehtësim nga vuajtja, por edhe si shenjë e kalimit të pakthyeshëm nga jeta drejt amshimit. Në këtë mënyrë, dhembja nuk mbetet vetëm një ndjenjë kalimtare, por merr trajtën e një hapësire me pragje, dyer hyrëse dhe dalëse. Në ciklin e dytë, “Mjeshtrit e ombrellave”, poezia që mban të njëjtin titull (faqe 29) pasqyron një figuracion tejet domethënës përmes vargjeve: