A po e kontrolloni jetën tuaj? Shenjat që tregojnë se po u jepni tepër pushtet njerëzve negativë

Shpeshherë, qetësia jonë shpirtërore nuk cenohet nga rrethanat e jashtme, por nga mënyra se si ne lejojmë që qëndrimet dhe gjykimet e të tjerëve të depërtojnë në botën tonë të brendshme. Personat që shfaqin pesimizëm, prirje për manipulim apo kritikë të vazhdueshme mund të shndërrohen në një burim të pashtershëm stresi, sidomos kur mendimet e tyre fillojnë të diktojnë humorin, vetëvlerësimin dhe vendimmarrjen tonë. Nga këndvështrimi psikologjik, kjo dinamikë është e lidhur ngushtë me autonominë personale dhe aftësinë për të ruajtur ekuilibrin emocional përballë ndikimeve shoqërore. Psikologët Richard M. Ryan dhe Edward L. Deci, përmes teorisë së tyre të vetëpërcaktimit, nënvizojnë se autonomia është shtylla kryesore e mirëqenies njerëzore. Ata argumentojnë se ndjenja e kontrollit mbi zgjedhjet tona është vendimtare për motivimin dhe shëndetin mendor. Kur veprimet tona udhëhiqen nga presioni për të përmbushur pritshmëritë e të tjerëve, ne rrezikojmë të humbasim kënaqësinë vetjake dhe të përjetojmë tensione të panevojshme (Ryan & Deci, 2000). Një tregues i qartë se keni humbur kontrollin është kur gjendja juaj emocionale varet tërësisht nga sjellja e të tjerëve. Nëse një koment negativ apo një qëndrim indiferent ju prish ditën dhe ju bën të harroni prioritetet tuaja, kjo do të thotë se po u jepni të tjerëve pushtet mbi qetësinë tuaj. Nuk bëhet fjalë për të qenë indiferentë, por për të vendosur një kufi të shëndetshëm mes asaj që dëgjoni dhe mënyrës se si zgjidhni të përgjigjeni. Një tjetër shenjë alarmante është nevoja e vazhdueshme për të justifikuar çdo vendim. Nëse ndiheni të detyruar të shpjegoni veten ose të kërkoni miratim për çdo hap, do të thotë se mendimi i të tjerëve është bërë busulla juaj kryesore. Sipas Ryan dhe Deci, autonomia e vërtetë kërkon që vendimet të ndërtohen mbi vlerat personale, duke e shkëputur atë nga varësia për aprovim të jashtëm. Shpesh, ne e lejojmë negativitetin të na pushtojë mendjen shumë kohë pasi biseda ka përfunduar. Analizimi i tepruar i fjalëve të të tjerëve dhe rijetimi i kritikave në mendje na largon nga e tashmja. Në këto raste, është thelbësore të pyesni veten: a ka ndonjë mësim konkret në atë kritikë, apo thjesht po e lejoni atë të dëmtojë imazhin tuaj për veten? Një koment nuk duhet të kthehet kurrë në një gjykim përfundimtar për vlerën tuaj si individ. Së fundmi, ekspozimi i vazhdueshëm ndaj nënçmimit mund t’ju bëjë të dyshoni te aftësitë tuaja. Kur kritikat shndërrohen në zhvlerësim, vetëbesimi bie dhe frika nga gabimi shtohet. Teoria e vetëpërcaktimit thekson se nevoja për kompetencë – ndjenja se jemi të aftë të përballojmë sfidat – është jetike. Mjediset që mbështesin zhvillimin tonë duhet të nxisin besimin, jo të ushqejnë pasigurinë përmes kontrollit dhe kritikës destruktive.