Kriza e borxhit në Francë: 'Ethet' e tregjeve financiare po paralajmërojnë një kolaps ekonomik

Franca po përballet me një realitet të zymtë ekonomik, e mbërthyer nga një borxh publik galopant, një ngërç politik i thelluar nga polarizimi ekstrem dhe një qeveri që ushtron pushtetin pa pasur një shumicë të qëndrueshme parlamentare. Ky kombinim faktorësh e ka vënë vendin në një pozitë tejet delikate. Në përpjekje për të qetësuar protestat mbarëkombëtare, qeveria e pakicës ka shpalosur plane ambicioze për investime, duke përfshirë katër miliardë euro hua me kushte lehtësuese për rinovimin e shkollave deri në vitin 2030 dhe një miliard euro shtesë për universitetet deri në vitin 2029. Problemi thelbësor mbetet fakti se këto fonde nuk ekzistojnë në arkën e shtetit, ndërkohë që borxhi publik francez ka arritur në rreth 120 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB). Krahasimi me Gjermaninë është dëshpërues: ndërsa Berlini, me një nivel borxhi prej 65 për qind, ruan vlerësimin maksimal AAA, Franca renditet dukshëm më poshtë (AA, A+ ose Aa3). Për më tepër, agjencitë ndërkombëtare të vlerësimit kanë dhënë perspektiva negative për ekonominë franceze, çka ka rritur koston e huamarrjes së Parisit. Diferenca e interesit, e njohur si 'spread', krahasuar me obligacionet gjermane, ka shënuar nivelet më të larta që nga kriza financiare, me një diferencë prej 1,6 për qind për obligacionet dhjetëvjeçare. Friedrich Heinemann, ekonomist në Qendrën Leibniz për Kërkime Ekonomike Evropiane (ZEW), e përshkruan këtë 'spread' si një termometër të tregjeve. Sipas tij, kur ky tregues rritet, presioni mbi financat franceze bëhet i papërballueshëm. Kjo situatë detyron bankat të rrisin normat e interesit për kreditë, duke rrezikuar përshkallëzimin e një krize financiare që mund të çojë vendin drejt një kolapsi të vërtetë ekonomik, nëse nuk ndërmerren masa drastike. Nga ana tjetër, Landry Charrier nga Universiteti i Bonit vë në dukje se shoqëria franceze mbetet e ndarë përballë kësaj situate. Për pjesën më të madhe të popullsisë, borxhi publik duket si një koncept abstrakt. Sipas të dhënave të INSEE, mbi 56 për qind e francezëve përfitojnë nga shërbimet publike më shumë sesa kontribuojnë përmes taksave, gjë që krijon një rezistencë të natyrshme ndaj ndryshimeve dhe shkurtimeve buxhetore. Franca e ka humbur ekuilibrin e saj buxhetor që nga viti 1974, duke shpenzuar vazhdimisht më shumë se sa mbledh përmes taksave. Kjo krizë e zgjatur, e shoqëruar me paqëndrueshmërinë politike dhe deficitet e mëdha, e ka bërë rritjen e primës së rrezikut që nga qershori i vitit 2026 të jetë më shumë se dyfishuar, duke sinjalizuar një alarm të kuq për të ardhmen e ekonomisë së dytë më të madhe të Eurozonës.