Alarm mbi shëndetin publik në Kosovë: Mesatarisht dhjetë raste të reja me kancer çdo ditë

Shifrat e sëmundjeve malinje në vend kanë marrë përmasa alarmante, duke konfirmuar se patologjitë tumorale po shndërrohen në një sfidë madhore për shoqërinë. Sipas të dhënave zyrtare të bëra publike së fundmi, fluksi i pacientëve që marrin një diagnozë të tillë është rritur ndjeshëm, duke përfshirë tashmë edhe moshat më të reja. Bazuar në Raportin e Sëmundjeve Malinje për periudhën janar–dhjetor 2025, në territorin e Kosovës janë regjistruar 3,775 raste të reja të kancerit. Kjo shifër përkthehet në rreth 10 diagnoza të reja çdo 24 orë, duke shënuar një incidencë prej 235.6 rastesh për 100,000 banorë. Për ta ilustruar shkallën e rritjes, në vitin 2012 ishin raportuar vetëm 1,588 raste, çka dëshmon se numri i të prekurve është dyfishuar brenda një periudhe 13-vjeçare. Nëse llogariten edhe pacientët e diagnostikuar më herët të cilët kanë qenë në proces trajtimi ose monitorimi përgjatë gjithë vitit 2025, sistemi shëndetësor vendor ka ofruar shërbim për gjithsej 5,564 persona. Edhe pse një pjesë e kësaj rritjeje mund t'i atribuohet përmirësimit të sistemeve të raportimit, vetë dokumenti zyrtar pranon se jo të gjitha strukturat shëndetësore i referojnë të gjitha rastet, gjë që lë të kuptohet se shifra reale mund të jetë edhe më e lartë. Në aspektin gjinor, gratë përbëjnë shumicën e të diagnostikuarve të rinj, me 1,927 raste nga 3,775 gjithsej. Kanceri i gjirit vazhdon të kryesojë listën me 592 raste, duke zënë 31% të të gjitha diagnozave tumorale te gjinia femërore. Ajo çka ngre shqetësim të veçantë është prekja e moshave të reja; një e treta e grave me kancer gjiri (206 raste) ishin nën 50 vjeç, ndërsa janë konstatuar raste madje edhe në grupmoshën 25–29 vjeç. Në total, afërsisht gjysma e grave të prekur nga kanceri (49%) kanë rezultuar të diagnostikuara para moshës 60-vjeçare. Vlen të theksohet se në këto statistika nuk është përfshirë kanceri i lëkurës jo-melanom (211 raste), pasi kjo kategori trajtohet lehtësisht dhe zakonisht përjashtohet nga krahasimet ndërkombëtare. Nga ana tjetër, te burrat raste të reja u regjistruan në numër prej 1,848 personash. Ndryshe nga gratë, te kjo gjini sëmundja shfaqet kryesisht në moshë më të thyer, ku vetëm 14% e pacientëve ishin nën 50 vjeç, ndërsa 57% i përkisnin grupmoshës mbi 65 vjeç. Për më tepër, numri i rasteve pëson një dyfishim të ndjeshëm te moshat 55–59 vjeç krahasuar me grupmoshën paraprake 50–54 vjeç, duke u rritur nga 78 në 179 raste. Statistikat tregojnë dallime të theksuara mes gjinive, sidomos në llojet e kancerit që lidhen ngushtë me konsumimin e duhanit. Kanceri i mushkërive rezulton të jetë tri herë më i shpeshtë te burrat (243 raste kundrejt 72 te gratë), ai i fshikëzës urinare afro gjashtë herë (176 kundrejt 31), kurse kanceri i laringut shënon 52 raste te burrat krahasuar me vetëm 4 te gratë. Ndërkaq, te meshkujt e rinj të moshës 20–39 vjeç, më shumë se një e treta e rasteve i përkasin tumoreve të organeve gjenitale, me në krye kancerin e testisit. Për fat të keq, as fëmijët dhe adoleshentët nuk i kanë shpëtuar kësaj sëmundjeje. Gjatë vitit 2025, në Kosovë janë diagnostikuar 52 të mitur deri në moshën 19 vjeç, shifër kjo që përfaqëson mesatarisht një rast të ri çdo javë.