Rezolutë e Kuvendit për Specialen: Pesha e 99 votave dhe kufijtë e ndërhyrjes institucionale

Miratimi unanim i deklaratës së Kuvendit të Kosovës lidhur me aktgjykimin e Gjykatës Speciale ka nxjerrë në pah një diskutim të gjerë që kapërcen fatin e udhëheqësve të UÇK-së, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi. Ky zhvillim prek drejtpërdrejt balancën ndërmjet vullnetit politik dhe sistemit të drejtësisë, ndarjen mes fajësisë personale dhe trashëgimisë historike të luftës, si dhe angazhimet ndërkombëtare të institucioneve vendase gjatë themelimit të këtij tribunali. Në seancën e 28 shtatorit, Kuvendi i Kosovës i dha dritën jeshile këtij dokumenti me 99 vota pro, duke mos regjistruar asnjë votë kundër apo abstenim. Teksti u paraqit nga kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, pas një konsensusi të arritur ndërmjet subjekteve kryesore parlamentare. Tensioni kryesor që lind pas këtij vendimi lidhet me ndikimin e tij praktik. A sjell ky hap ndryshim substancial në fatin e vendimit gjyqësor, apo përfaqëson kryesisht një deklarim politik të instancave më të larta shtetërore? Për të dhënë një përgjigje të saktë, ekspertët vlerësojnë se duhet bërë një ndarje e qartë ndërmjet deklaratës politike të parlamentit, nismave për reforma legjislative dhe procedurave aktuale të Apelit, të cilat funksionojnë mbi baza dhe kompetenca krejtësisht të ndryshme. Në aspektin e tij parimor, dokumenti dëshmon se forcat politike në Kuvend arritën një harmoni unike rreth vendimit të datës 16 shtator. Ky hap përbën një dëshmi të qartë institucionale dhe mund të shërbejë si referencë në arenën e diplomacisë dhe politikëbërjes vendase e rajonale. Megjithatë, rëndësia politike nuk duhet barazuar me fuqinë detyruese juridike. Dhomat e Specializuara e mbështesin ekzistencën e tyre në nenin 162 të Kushtetutës dhe në ligjin e posaçëm që garanton autonominë e tyre të plotë nga organet e tjera shtetërore në Kosovë. Për rrjedhojë, rezoluta e miratuar nuk ka fuqinë të zhbëjë vendimin e gjykatës, nuk sjell zvogëlim automatik të dënimeve dhe nuk prodhon detyrime ligjore për trupin gjykues të instancës së dytë. Ndonëse Kuvendi gëzon të drejtën e shprehjes së qëndrimeve politike dhe ushtrimit të rolit ligjvënës, ai nuk mund të marrë rolin e një gjykate për të rivlerësuar provat apo për të përcaktuar fajësinë penale të të akuzuarve, një kufi ky kyç për kuptimin e realitetit juridik. Paralelisht me këtë, vëmendje e veçantë i është kushtuar edhe nismës së ndërmarrë nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK) për ndryshimin e ligjit themeltar të kësaj gjykate. Sipas materialeve të bëra publike, propozimet e PDK-së përfshijnë kufizimin e hapësirës juridiksionale, rishikimin e kornizës kohore të përfshirë në hetime, uljen e kufirit maksimal të dënimit në 15 vjet, mundësinë e vuajtjes së dënimeve brenda territorit të Kosovës, si dhe futjen e institutit të faljes presidenciale. Këto pika mbeten të ndara nga deklarata e sotme parlamentare. Edhe pse drafti paraprak paralajmëronte ndryshime të mundshme ligjore, mbetet për t'u analizuar nëse versioni përfundimtar i miratuar i ruan të gjitha këto elemente në tekstin e tij zyrtar. Një sfidë e mirëfilltë juridike ngrihet kur shihet praktika e mëparshme. Në vitin 2020, Gjykata Kushtetuese e Dhomave të Specializuara kishte shqyrtuar propozimet për ndryshime kushtetuese që preknin mandatin e gjykatës, duke konstatuar se ato cënonin të drejtat dhe liritë themelore. Ajo pati kujtuar gjithashtu se mbyllja e mandatit të gjykatës kërkon njoftim zyrtar nga Këshilli i Bashkimit Evropian. Megjithëse ky precedent nuk e përjashton plotësisht çdo iniciativë të ardhshme ligjore, ai dëshmon qartë se hapësira manovruese e Kuvendit mbetet e kufizuar rreptësisht nga normat ekzistuese kushtetuese.